1841: Doeke Hellema reist naar Scharnegoutum

Doeke Wijgers Hellema uit Wirdum hield tientallen jaren een dagboek bij. In juni 1841 wilde hij de ingebruikneming bijwonen van de nieuwe kerk van de Afgescheiden gemeente in Scharnegoutum. Zijn verslag is bijzonder concreet. Hij noteerde de vaartijden, zijn logeeradres, de wandeling naar de kerk, de drukte op het erf en de inrichting van het gebouw.

Hieronder staat eerst een hertaling in modern Nederlands. Daarna volgt een korte oorspronkelijke kernpassage. De volledige transcriptie van het dagboek staat bij de bron in kolom 3.

In modern Nederlands - zaterdag 19 juni

Hellema had vooraf aan zijn vriend Gilhuis laten weten dat hij wilde komen. Gilhuis was vroeger grofsmid in Wirdum en woonde inmiddels in Scharnegoutum. Hellema noteerde dat hij gebruikmaakte van het schip dat om één uur uit Leeuwarden vertrok. Rond twee uur kwam het schip bij zijn woonomgeving langs. Om vier uur bereikte hij Scharnegoutum.

Gilhuis ontving hem vriendelijk. De twee spraken die avond lang over familie, oude kennissen en mensen uit Wirdum. Pas laat gingen zij slapen.

Zondagmorgen: tien minuten lopen

De volgende ochtend gingen Hellema en Gilhuis vroeg op weg. De nieuwe kerk stond volgens Hellema ongeveer tien minuten buiten het dorp. Hij had verwacht dat Simon van Velzen zou preken, maar de dienst werd geleid door de jonge predikant Dirk Postma uit Minnertsga.

Er waren veel bezoekers. Hellema zag mensen uit verschillende standen, zowel leden van de Afgescheiden gemeenten als andere belangstellenden. Ook iemand van het bestuur van Wymbritseradeel was aanwezig. De ochtenddienst bestond uit psalmzang, een bijbellezing en een preek over Jesaja 66.

Paarden, rijtuigen en verversingen

De bezoekers van buiten het dorp moesten hun paarden en rijtuigen ergens kwijt. Op het ruime erf rond de kerk was daarvoor plaats. Een deel van de oude huizinge stond er nog nadat de schuur was afgebroken. Daar konden reizigers tussen de diensten verblijven en iets eten of drinken.

In de middag was de kerk volgens Hellema nog voller. Er werd bovendien een avonddienst aangekondigd voor half acht. Hellema en Gilhuis gingen tussendoor terug naar huis en bezochten daarna ook deze derde dienst. Rond negen uur keerden zij naar hun logeeradres terug.

Maandagmorgen weer naar huis

Na nog een nacht in Scharnegoutum bedankte Hellema zijn vriend en diens vrouw voor het verblijf. Bij De Fleeren ging hij aan boord van het schip dat om negen uur uit Sneek vertrok. Rond half één was hij weer thuis.

Zijn tijden maken de reis tastbaar. Voor een bezoek van een weekend was hij zowel op de heen- als terugweg uren onderweg en afhankelijk van vaste afvaarttijden.

Hoe Hellema de kerk beschreef

Na thuiskomst schreef Hellema uitvoerig over het nieuwe gebouw. Hij noemde de koepel, de banken voor mannen en vrouwen, de preekstoel, het hek en de 'kraak', de galerij in de kerk. Het interieur vond hij niet weelderig, maar wel netjes en doelmatig ingericht.

Ook over Dirk Postma schreef hij uitgebreid. Hellema was onder de indruk van zijn rustige optreden, zijn spreken uit het hoofd en zijn kennis van de bijbelteksten. Dat oordeel is Hellema's persoonlijke waardering van een predikant die hij die dag zelf hoorde.

Oorspronkelijke kernpassage

Met die woorden vatte Hellema zijn indruk van het kerkinterieur samen.

Terug naar Scharnegoutum

Scharnegoutum in de 19de eeuw plaatst deze reis naast de gebeurtenissen van 1836, de inkwartiering van militairen, onderwijs en het dagelijkse leven in het dorp.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.