Het water zakt iets. Wie naar Wirdum wil, kan op sommige stukken weer over de dijk lopen, maar vanuit verschillende buurten moeten de mensen nog met een schip komen. Voor de kerkdienst worden bewoners uit de Marwirdster, Wytgaarder, Noordendster, Himster en Jousma-buurten met pramen en andere schepen gehaald en daarna weer thuisgebracht.

Oude mensen hebben mij verteld dat men bij de kerstvloed van 1717 vanaf Wirdum rechtstreeks, zonder hindernis, met schepen naar Wytgaard kon varen. Nu is het opnieuw zo hoog dat veel gewone routes alleen over water bruikbaar zijn.

Vandaag werd Bouwe Annes de Boer begraven. Hij was een aanzienlijke boer uit Roordahuizum en hoorde bij de rooms-katholieke gemeente van Wytgaard. Meer dan 300 mensen waren voor de begrafenis uitgenodigd, maar door het hoge water en de invallende vorst bereikten slechts ongeveer 150 mensen het kerkhof in Wirdum.

Het lichaam werd eerst per wagen naar Wytgaard gebracht. Daar braken de Wirdumer en Wytgaarder veerschepen het ijs en namen het lichaam en de naaste familie mee naar Wirdum. Andere bezoekers kwamen op schaatsen. Mensen met laarzen gingen te voet door water en ijs. Wie geen laarzen had, werd door anderen op de rug door het water gedragen.

Na de begrafenis haastte iedereen zich terug naar het sterfhuis: per schip, op schaatsen of lopend. Sommigen kozen voor de langere maar hogere route over de dijk. De begrafenis vond pas rond twee uur plaats en de bezoekers hadden lang gevast. Een aantal mensen waagde zich op het nog zwakke ijs, zakte erdoor en kwam met natte kleren aan bij het sterfhuis.

Voor de nieuwe straatweg wordt steen aangevoerd. Onder de opzichters ontstaat verschil van mening. Johannes Rondema uit Wytgaard zegt dat het voor de aannemers goedkoper en praktischer is om de stenen rechtstreeks langs de dijk aan te voeren, via de Wirdumer Vaart en vervolgens via de Werpster en andere opvaarten.

Een andere opzichter wil de stenen via de Sneekervaart laten komen en ze vandaar met wagens naar de dijk brengen. Dat zou de boeren veel overlast geven. Rondema overtuigt de aannemer. De schepen die al in de Sneekervaart liggen krijgen meteen opdracht te vertrekken en naar de Wirdumer Vaart te gaan; volgens Hellema beginnen zij daar direct mee.

Op 5 september schrijft Hellema dat aan het einde van augustus in Wytgaard een schippersknecht van buiten de streek was overleden, waarschijnlijk aan cholera. Op bevel van het bestuur werd hij zo snel mogelijk in een kist gelegd en direct op het kerkhof van Wirdum begraven.

Vier dagen later was ook smid Klaas Sjoerds Steegstra overleden. Hellema schreef dat Steegstra zaterdag nog tot laat in de avond had gewerkt en daarna goed had gegeten. Vervolgens werd hij ziek, kreeg hevige pijnen en stierf ongeveer een halve dag later.

Steegstra kwam volgens Hellema uit een arm gezin. Zijn ouders waren in Wirdum ondersteund. Hij had van jongs af het smidsvak geleerd bij de vroegere smid van Wirdum, die later in Sneek woonde. Steegstra werkte bijzonder hard en had vooral veel werk met het beslaan van paarden. Klanten kwamen van buiten de omgeving en ook vooraanstaande mensen uit Leeuwarden lieten hun paarden door hem beslaan.

Jonkheer Sijtzama, lid van de Staten-Generaal, had hem geholpen bij het verbouwen van een geschikte smederij in Wytgaard. Steegstra werkte zonder knecht. Zijn vrouw hielp mee en ook zijn zoons zodra zij daar sterk genoeg voor waren. Hij liet zijn vrouw met zes kinderen achter.

De weduwe zocht onmiddellijk een knecht om de smederij open te kunnen houden. Zij liet Hellema vragen werkzaamheden die konden wachten uit te stellen totdat zo'n knecht was gevonden. Er was nog een tweede smederij in Wytgaard.

In Wytgaard worden geregeld kleine loterijen gehouden. Twee keer is spek verloot, een keer gemaakte houten goederen zoals tafels en de afgelopen nacht goud en zilver dat bij kleding wordt gedragen. Een lot kost meestal 50 of 60 cent.

Hellema vond deze loterijen verkeerd. Volgens hem lieten vooral arbeiders en dienstboden zich verleiden om hun moeizaam verdiende geld aan een kans op een prijs uit te geven. Zijn zwager werd voor het politietoezicht bij zulke avonden gevraagd en kreeg daarvoor twee gulden. Een deel van de nacht ging ermee heen.

Hellema klaagde ook over het drinken van sterke drank tijdens zulke bijeenkomsten. Zijn opmerkingen over armoede, drank en schulden zijn zijn eigen oordeel over de mensen die aan de loterijen deelnamen.

Even buiten Wytgaard werd langs de straatweg een arme man dood gevonden. Uit de papieren die hij bij zich droeg bleek dat hij na vijf jaar tuchthuis op zaterdag was vrijgelaten en dat hij uit Amsterdam kwam. Volgens wat Hellema hoorde had de man ook een brandmerk. Hellema wist niet voor welk misdrijf hij was gestraft.

De man had kleermakersgereedschap bij zich en leek dus kleermaker van beroep. Zijn lichaam werd op een kruiwagen naar Wirdum gebracht. Daar werd een kist gemaakt. Hij werd met zijn kleren aan in de kist gelegd en op het kerkhof van Wirdum begraven.

Hellema noteerde over de onbekende man: “Op een kroodwagen werd hij naar Wirdum gekruid”.

In de nacht had het sterk gevroren. Er stond een harde oostenwind en het was fel koud. Grote stukken land en delen van de straatweg lagen nog onder sneeuw. Diligences en postwagens kwamen maar moeilijk vooruit. Hellema noteerde dat een diligence met vijf paarden was bespannen.

Die ochtend kwam een man uit Wytgaard bij mij nadat zijn ongehuwde broer was overleden. De broer woonde onder het rechtsgebied van de stad en verkeerde in bekrompen omstandigheden. De man vroeg of bij de begrafenis de heffing voor de baar en de klokken kon worden verminderd.

Ik stond toe dat hij de helft betaalde. Mensen van buiten betaalden bij een begrafenis hier normaal anderhalve gulden voor het gebruik van de baar en drie gulden voor de klokken.

Het regende afwisselend en in de nacht was er onweer. Wij waren weer begonnen mest over het land te brengen, maar moesten door de regen ophouden.

Een schipper uit Wytgaard vaart iedere week naar Sneek. Boeren uit de omgeving van Wirdum gebruiken zijn schip om een deel van hun boter naar die markt te sturen, omdat boter in Sneek doorgaans beter verkoopt dan in Leeuwarden.

Wij hebben vandaag onze derde partij boter meegegeven. Ik stuur ook een brief mee voor mijn zwager H. Dijkstra, die vanuit Tjalhuizum iedere week met boter en kaas naar Sneek komt.

Met de hooioogst en de graanoogst staat het door de afwisselende en soms zware regen zeer slecht. Kort geleden verlangden de boeren nog naar regen; nu verlangen zij naar droogte.

Over de marktvaart schreef Hellema kort: “Een schipper van Wijtgaard, vaart wekelijks op Sneek”.

Na de lange winter komt het vaarverkeer weer op gang. Johannes van der Zee uit Wytgaard, de Noordendster schipper, kwam een paar dagen geleden zeggen dat hij de beurt op Sneek weer wilde beginnen. Als wij boter hebben, moeten wij die op tijd bezorgen, zodat hij ze op dinsdag naar de markt in Sneek kan brengen.

Hij kreeg vorig jaar toestemming voor deze dienst en heeft veel boter naar Sneek gebracht, omdat de markt daar gewoonlijk hoger was dan in Leeuwarden. Daarnaast varen de schippers uit Wytgaard en Wirdum iedere week naar Leeuwarden.

Alle goederen en benodigdheden kunnen nu weer per schip worden vervoerd. In de langdurige winter moesten zij per wagen en slee worden aangevoerd, vaak met veel moeite en in kleine hoeveelheden.