Broek in de 16de eeuw
In de 16de eeuw leefden de meeste bewoners van Broek direct van land en vee. De registers van 1543 noemen niet alleen bezit, maar ook pachters, huurprijzen, sloten, wallen en boerderijen. Daardoor is het gewone werk op het land opvallend concreet te volgen.
Bij het werk op boerderij en erf passen de achtergrondpagina's over Boeren en landarbeiders, Werk en beroepen en Slapen voor de 19de eeuw.
Landverlies in 1532
Pastoor Sytthia noteerde dat stukken land waren bedorven of afgeslagen door het water in 1532. Hij rekende ook lasten voor dijken, dammen en zijlroeden. Voor boerengezinnen was water dus geen achtergrond van het landschap maar een directe bedreiging van inkomen en bezit.
Hooioogst rond 1550.
Koegras en hooiland
De pastorie beschikte over koegras en tientallen pondematen hooiland in kleine en grote scheren. De beschrijving noemt onder meer de Zijlroede, de Oude Weg, de Scheensloot en verschillende wallen. Wie er woonde moest dagelijks grote afstanden tussen percelen afleggen of gebruikmaken van een boot.
Scheepvaart rond 1565.
Huur, lasten en onzeker inkomen
De opbrengst van de landen werd in guldens en stuivers berekend, maar de bron vermeldt ook onzekerheid en achterstallige inkomsten. Een slecht jaar, wateroverlast of een ruzie over rente kon voor een huishouden direct gevolgen hebben.
Hooioogst rond 1565.
1543: de pastoor over gewapende benden
Pastoor Sytthia beschreef niet alleen land en inkomsten. Hij klaagde ook over onrust in de omgeving en noemde een:
"groote aenfall van knechten"
Met "knechten" bedoelde hij gewapende krijgsknechten of huursoldaten. Zijn aantekening staat tussen klachten over landverlies, dijken en kosten en is daarmee een zeldzaam rechtstreeks geluid uit Broek zelf. In 1582 moest het dorp bovendien 568 gulden bijeenbrengen voor het onderhoud van de compagnie van Van Nyenoort.
1585: vijf huursoldaten in het hûnegat
In 1585 werden vijf huursoldaten in Broek gevangengenomen en opgesloten in het hûnegat onder de kerktoren. Latere dorpsverhalen maakten van deze gebeurtenis een groter roversverhaal, maar het archief bevestigt in ieder geval de vijf gevangenen en hun langdurige opsluiting. In een besluit van 5 juli 1588 staat:
"bij zijne Edele genadelijk gehandelt worde om hun lanckduyrige gevanckenisse"
De oude formulering vraagt dus om een milde behandeling vanwege hun lange gevangenschap. De mannen waren toen al jaren van hun vrijheid beroofd.
Gevangenis rond 1600.
De vijf gevangen huursoldaten in Broek en hun jarenlange opsluiting vanaf 1585
De omgeving in de 16de eeuw
Wat is nog herkenbaar?
- Het langgerekte landschap van Broek-Noord en Broek-Zuid.
- Oude sloten, vaarten en polderwegen die de verspreide boerderijen verbonden.
- Boerderijplaatsen die de oude agrarische structuur nog herkenbaar maken.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.