Broek: het leven van gewone mensen
Broek was geen compact terpdorp maar een langgerekte nederzetting in laag, waterrijk land. Boerderijen lagen verspreid langs wegen, sloten en vaarten. Het leven draaide om grasland, koeien, hooi en voortdurend waterbeheer. Juist de 16de-eeuwse administratie laat opvallend concreet zien hoeveel dat water kostte.
De verhalen op deze pagina sluiten aan bij de achtergrond over Boeren en landarbeiders, Schippers en scheepsvolk en Onderwijs en opvoeding.
Broek rond 1750.
16de eeuw
Pastoor Sytthia noteerde landverlies door de vloed van 1532 en klaagde in 1543 ook over een "groote aenfall van knechten": gewapende benden die de streek onveilig maakten. In 1582 bracht Broek 568 gulden bijeen voor het onderhoud van Friese troepen.
Broek in de 16de eeuw: bewoners, werk en dagelijks leven
Hooioogst rond 1565.
1585: vijf huursoldaten onder de toren
De Tachtigjarige Oorlog kwam in Broek zeer concreet dichtbij toen vijf huursoldaten werden gevangengenomen en in het hûnegat onder de kerktoren werden opgesloten. Hun lange gevangenschap speelde later mee bij de beslissing over hun straf.
De gevangenneming en opsluiting van vijf huursoldaten in Broek vanaf 1585
17de eeuw
In 1618 wordt Menno Hiddensz als schooldienaar van Broek genoemd. In 1656 maakten schooldienaar Anne Briochters en zijn vrouw Marij Sickes hun testament. De schoolmeester woonde midden in de dorpsgemeenschap en combineerde onderwijs vaak met andere taken.
Broek in de 17de eeuw: bewoners, werk en dagelijks leven
18de eeuw
In 1748 hoorde boer en bijzitter Pyter Aukes de klok luiden en dacht dat er brand was. Buiten bleek dat dorpsgenoten hem uit zijn bestuursfunctie wilden zetten. Een jaar later telde Broek 98 inwoners in 24 huishoudens. Schoolmeester Wijbe Freeks kreeg in 1770 een bootje van de kerk; vijftien jaar lang werd daarvoor één gulden van zijn traktement ingehouden.
Broek in de 18de eeuw: bewoners, werk en dagelijks leven
Zuivelbereiding rond 1715.
19de eeuw
Wietze Jentjes Koopmans stond van 1820 tot 1880 aan de school van Broek. Toen hij op 83-jarige leeftijd vertrok, had hij zestig jaar in hetzelfde dorp lesgegeven. In 1895 besloot de gemeente tot een nieuwe school en onderwijzerswoning.
Broek in de 19de eeuw: bewoners, werk en dagelijks leven
Hooioogst rond 1800.
Wat is er nog te zien?
- Het langgerekte landschap van Broek-Noord en Broek-Zuid.
- Oude sloten, vaarten en polderwegen die de verspreide boerderijen verbonden.
- Boerderijplaatsen die de oude agrarische structuur nog herkenbaar maken.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.