Van Lennep en Van Hogendorp: vier dagen in Franeker, 1823
Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp hielden tijdens hun voetreis van 1823 ieder een eigen dagboek bij. Zij verbleven meerdere dagen in Franeker. Omdat ze dezelfde gebeurtenissen soms anders beoordeelden, geven de twee notitieboeken samen een bijzonder beeld van logement, eten, ziekte, universiteitsleven en bezoek aan Eise Eisinga.
9 juni: met de schuit naar Franeker
Door het slechte weer namen zij vanuit Harlingen de trekschuit. Rond half twee kwamen zij in Franeker aan. Langs de vaart zagen zij veel steen- en pannenbakkerijen. Eerst bezochten zij professor Philipse, waar koffie en madeira werden geschonken. Daarna gingen zij naar het Heeren Logement en aten er samen. Het voorafgaande bezoek aan Harlingen en Groot Lankum is afzonderlijk beschreven.
Van Hogendorp hield achter in zijn reisboek een lijst met logementen bij. Het Heeren Logement van Boljer in Franeker kreeg zijn hoogste korte oordeel: “best”.
Academie, plantentuin en een wolkammer met een planetarium
Philipse leidde hen door de academie. Van Lennep was vooral onder de indruk van de bibliotheek en de plantentuin. Daarna liepen zij naar het huis van Eise Eisinga. Van Hogendorp keek niet alleen naar het planetarium, maar ook naar de kamer: een bedstede, kasten, borden langs de muur en een ouderwetse schoorsteen. Eisinga droeg een schort en een kleine pruik en zag er volgens hem uit alsof hij zo van het wolkammen kwam.
Van Lennep bewonderde hoe een volledig bewegend planetenstelsel in het plafond van zo'n gewone woonruimte was ondergebracht.
Universiteit rond 1790.
10 juni: plechtigheid en open tafel
De volgende dag bezochten zij de overdracht van het rectoraat. Van Lennep noteerde nauwkeurig de stoet van pedellen, rector, gouverneur, curatoren en hoogleraren. Hij zag ongeveer 25 studenten, publiek, enkele vrouwen en kinderen en hoorde een orkest dat hem weinig beviel. Van Hogendorp vond veel van de academische plechtigheid ouderwets en overdreven.
Daarna zat een groot gezelschap aan de table d'hôte, de gemeenschappelijke middagmaaltafel van het logement. Van Lennep noemde het eten prachtig en vermeldde veel groenten. Zelf voelde hij zich ziek en luisterde vooral naar het gesprek van hoogleraren, schoolrectoren en bestuurders.
Van Hogendorp ergerde zich in het bijzonder aan de woorden van de rector Amersfoordt. Hij had in de rede Latijnse uitdrukkingen gehoord waarin de natuur als moeder werd voorgesteld. Dat vond hij ongepast bij iemand die theologie doceerde.
"eene der Christen onteerende afgoderij"
Hij vond ook de overdracht van het rectoraat een ouderwetse vertoning. Tijdens een later bezoek aan professor De Crane werd zijn oordeel over de mensen nog scherper. De Crane beviel hem als geleerde en gastheer. Toen Amersfoordt binnenkwam en voor hem boog, zag Van Hogendorp dat als overdreven vleierij. Het was zijn persoonlijke beoordeling van deze ontmoetingen.
Universiteit rond 1785.
Koorts, een pijnlijke hiel en huiselijke geneesmiddelen
Van Lenneps schoen had zijn hiel kapotgeschuurd. Hij kreeg koorts, ging vroeg naar bed, legde een stijfselpap op de hiel en dronk kamillethee. De volgende dag bleef hij lang in bed zweten. Later dronk hij een borrel, wat hem naar eigen zeggen opknapte. Dokter Ens prikte de voet open, behandelde hem met eau de Boulard en verbond hem.
Op sloffen ging Van Lennep daarna mee op bezoek. Bij professor De Crane kwamen thee, bitterkoekjes, krakelingen, gebak, koek en wijn op tafel. Hij schreef dat hij van alles at en tot half elf wijn dronk.
12 juni: vroeg weg over zachte klei
Om vier uur stonden zij op; om vijf uur verlieten zij Franeker. Na verse regen was de klei zachter en daardoor, tot opluchting van Van Lenneps gewonde voet, gemakkelijker om op te lopen. Via Dongjum gingen zij naar Berlikum en vervolgens door het Bildt naar Stiens en Leeuwarden.
De kronkelige wegen rond Franeker
Bij professor De Crane hoorde Van Hogendorp een uitleg voor de bochtige wegen. Veel oude wegen zouden om de landerijen van vroegere kloosters heen zijn gelegd. Dat was de verklaring die hij in Franeker hoorde; hij had de oude wegtracés niet zelf onderzocht.
In beeld
Verwante verhalen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.