Van Lennep en Van Hogendorp in Harlingen, 8 en 9 juni 1823
Bij het ontbijt in de algemene kamer van het logement raakte Dirk van Hogendorp in gesprek met een koopman. Die vertelde dat hij samen met drie andere kooplieden in Duitse en Engelse goederen handelde. Hij sprak openlijk over smokkelhandel en noemde vooral grof laken en zout. Volgens hemzelf moest hij aan zulke handel meedoen om niet door smokkelaars uit de markt te worden gedrukt.
"Over het frauderen en sluiken sprak hij als van eene dagelijksche zaak"
De koopman zei er tegelijk een afkeer van te hebben. Dat was zijn eigen verklaring tegenover Van Hogendorp tijdens het ontbijt.
De 21-jarige Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp maakten in 1823 een voetreis door Nederland.
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
Ik beschreef onze omwegen naar Harlingen, een kerkdienst, het Heerenlogement en een lang bezoek aan Groot Lankum.
8 juni - verdwaald tussen Witmarsum en Arum
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
Om half vier stonden wij op. Al om half vijf liepen we vanuit Bolsward richting Harlingen. De weg had ontelbaar veel bochten. Bij Witmarsum vertelde een boer ons dat wij een half uur waren omgelopen. Wij moesten nu de rijweg volgen, zei hij, maar die raad bleek verkeerd. In Arum wees de herbergier ons weer een ander binnenpad aan. Over akkers en sloten kwamen wij uiteindelijk om acht uur 's morgens uitgeput in Harlingen aan.
We vonden het Heerenlogement, rustten kort uit en gingen naar de grote kerk. We waren er te vroeg, dus liepen we langs de haven tot de kerkklokken luidden.
Een witte kerk met blauwe versiering
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
In de kerk kregen wij goede plaatsen. Het gebouw rustte zonder zuilen op de buitenmuren. De witte ruimte was met blauwe versieringen afgewerkt. Het orgel speelde tot de predikant om half tien verscheen. De predikant bad fraai, vond ik, maar over zijn preek over Salomo en de vreemde goden was ik slecht te spreken. Van Hogendorp vond juist dat de bijbeltekst goed werd uitgelegd.
Woning rond 1850.
Burgemeester Rodenhuis en een verwisselde aanbevelingsbrief
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
Om half twaalf bezochten wij oud-burgemeester Rodenhuis. Bij hem zaten twee zoons, een dochter en twee jonge meisjes die spoedig vertrokken. De burgemeester was verwonderd dat mijn reisgenoot met een aanbevelingsbrief van zijn vader bij hem kwam. Toen bleek de verwarring: de brief was bedoeld voor de oudste zoon, die als een rijke en kundige Fries bekendstond, niet voor diens vader. De twee andere zoons boden ons aan om later op het buitenverblijf van hun broer te komen. Dat namen wij graag aan.
Na koffie en een glaasje bitter kregen wij in het logement een uitstekend middagmaal. Om half drie waren wij terug bij Rodenhuis. Een van zijn zoons haalde ons af voor de rit naar Groot Lankum, vlak bij Franeker.
Groot Lankum - familie, kinderen en een schipbreukeling
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
De rijweg golfde enigszins en zag er afwisselender uit dan ik elders in Friesland gewend was. Op Groot Lankum ontmoetten wij de heer en mevrouw Rodenhuis, hun twee kinderen, twee kantoorbedienden uit Hamburg en Gelderland en een Franse zeekapitein. Zijn schip was die winter door een storm bij Ameland terechtgekomen. De volgende dag zou hij met een nieuw schip naar Frankrijk vertrekken. De vrouw des huizes vond ik klein en onaantrekkelijk. Andere familieleden en een predikant met zijn vrouw kwamen erbij. Zo werd het een groot gezelschap.
Het landgoed was ruim zes morgen groot. We wandelden langs rechte lindelanen, kleine tuinen naar Engelse smaak, een bloemenkwekerij, broeikassen en een moestuin. Tussen de paden door lagen openingen met uitzicht over het landschap.
Herberg rond 1800.
Boter naar Engeland en wegen die in de regen wegzakken
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
Ik hoorde dat Rodenhuis veel boerderijen en land bezat. Zijn handel draaide vooral om boter die naar Engeland werd uitgevoerd. Voor het vervoer werden volgens de gesprekken op het landgoed uitsluitend Engelse schepen gebruikt. Hij bezat ook touwslagerijen. Ik noteerde dat kleine ondernemers daardoor moeilijk konden concurreren en dat sommige arbeiders hun bestaan verloren.
De weg langs het huis moest door naburige eigenaren worden onderhouden. Bij regen zakte de grond telkens weg. Er moest puin op worden gestort om de gaten te vullen. Wanneer boeren hun deel van dat werk oversloegen, werd de weg bijna onbegaanbaar. Ook de lange omwegen hadden ons al veel ergernis bezorgd.
Dertig kopjes thee, wijn en koek met boter en kaas
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
Na de wandeling gingen wij op een lange halfronde bank tegenover het huis zitten. Van half vijf tot half negen kwam steeds thee op tafel; wij dronken samen ongeveer dertig kopjes. Daarna dronken wij binnen rode wijn en Rijnwijn. Er waren boterhammen met rookvlees en verschillende lekkernijen. Bijzonder vond ik de in stukken gesneden koek met boter en kaas erbovenop. In het dagboek noemde ik dat een vreemde combinatie.
Om half tien keerden wij met het rijtuig van onze gastheer terug, getrokken door twee harddravers. De Franse kapitein en de Hamburger reden met ons mee. In het logement sliepen wij na de lange dag voortreffelijk.
"In zeer goede bedden sliepen wij heerlijk"
9 juni - schepen in verval en een boete van zes gulden
Jacob van Lennep (in modern Nederlands):
De volgende dag liepen wij door de stad. De haven en grachten waren fraai, maar ik vond dat Harlingen sterk achteruit was gegaan. In plaats van de vele schepen die hier vroeger lagen, zag ik voornamelijk beurtschepen en half gesloopte vaartuigen. Op de wallen lag een klein bosje dat mij niet beviel. Wie daar bomen beschadigde, kreeg volgens het bord een boete van zes gulden of drie dagen gevangenschap. Ik vond die twee straffen slecht bij elkaar passen.
Om half elf haalde ik Rodenhuis af. Hij leidde ons door het stadhuis. Het gebouw bleek veertig jaar oud, veel ouder dan wij hadden gedacht, maar binnen zag ik weinig bijzonders.
Het regende zo veel dat wij om twaalf uur besloten niet naar Franeker te lopen. Met een Groningse koopman gingen wij in de trekschuit naar Franeker. Om half twee kwamen wij daar aan. Langs de vaart lagen verschillende steen- en pannenbakkerijen.
Trekschuit rond 1800.
In Harlingen in de 19de eeuw staan meer verhalen over de haven, de scheepvaart en de mensen die daar werkten.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.