Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Om half zeven kwamen wij in Leeuwarden aan. Ik was bijzonder verheugd dat er berichten van huis op mij wachtten. Wij namen ons intrek in logement De Valk. Nauwelijks waren wij er, of onze kennis W. van de Poll kwam ons opzoeken. Wij dronken wijn. Van Hogendorp werd om half negen slaperig en ging naar bed, maar Van de Poll bleef tot middernacht zitten. Wij dronken nog een paar flessen leeg.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Van de Poll kwam om negen uur bij ons ontbijten. Om half elf gingen wij door stortregen over een modderig pad buiten de stad naar het buitenverblijf van Beuker Andreae. Wij troffen hem niet thuis. Daarna bezochten we het huis van dokter Vitringa Coulon. De oude dokter was afwezig; zijn zoon, kortgeleden gepromoveerd en pas getrouwd, ontving ons en leidde ons rond.

De huizen zagen er van buiten aangenaam uit, maar van binnen vond ik ze vaak slecht ingedeeld. De stoepen staken niet meer uit zoals vroeger: het stadsbestuur had laten voorschrijven dat men ze moest afzagen. Ook mochten de bewoners hun luifels niet vernieuwen. Wij hoorden dat er ongeveer 19.000 mensen woonden en dat de huren sterk waren gestegen. Men noemde zelfs 35.000 gulden als prijs voor een slecht gebouwd huis.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Om een uur liet onze gids ons de Prinsessentuin zien, waar hij ons bij het gezelschap introduceerde. Tegen de stadswallen lag een tuin met een brede laan, heuveltjes en een vijver. In het koffiehuis ontmoetten wij Beuker Andreae, de ontvanger Carbasius en anderen. Om twee uur aten wij in De Valk. Het gezelschap beviel mij niet. Ik vond de ene advocaat flauw en de andere bijzonder ongemanierd.

Later nam Andreae ons mee naar schilder Willem Bartel van der Kooi. Ik bewonderde zijn portretten van leden van de families Burmania en Rengers, van Suringar en anderen. De schilderijen maakten zo veel indruk op mij dat ik er een gedicht over schreef. Vervolgens dronken wij thee in het buitenverblijf van Andreae, waar een bloemrijke tuin lag met zeldzame planten. Ik kreeg nauwelijks een woord uit de aanwezige dames. 's Avonds dronken wij wijn bij de jonge Coulon en advocaat Van der Veen. We spraken over onze studententijd en liepen over de beplante wallen. Om middernacht ging ik naar bed.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Na het ontbijt bij Van de Poll haalde ik advocaat Van der Veen af. In de stadsschool waren de kinderen vanwege de zaterdag vrij. Het lokaal was ruim en luchtig. In het paleis zag ik portretten van de Friese Nassaus, maar verder vond ik het gebouw niet bijzonder: het deed mij denken aan een grote, slecht gemeubileerde herberg.

Daarna bezochten wij het huis van arrest, waar mensen gevangen zaten die nog niet veroordeeld waren. De kleine cellen vond ik akelig, juist omdat de gevangenen misschien onschuldig waren. In het naastgelegen tuchthuis werd geweven en vooral gewerkt aan pijpendoppen. De zalen waren ruimer en luchtiger dan de cellen. De gevangenen uit twee zalen kwamen eenmaal per dag samen op de binnenplaats om buitenlucht te krijgen.

Ik noteerde dat er 299 gevangenen waren en het jaar ervoor 398, terwijl het gebouw oorspronkelijk op ongeveer 150 mensen was berekend. De best betaalde arbeider zou er 37 gulden en 10 stuivers per jaar kunnen verdienen. Twee derde daarvan werd voor de overheid en het gebouw ingehouden; voor hemzelf bleef 12 gulden en 10 stuivers over. Men was bezig met plannen voor een nieuw gebouw: de aanneemsom bedroeg 65.000 gulden, tegen een eerdere raming van 80.000 gulden. Over de godsdienstoefeningen was ik evenmin te spreken. Bij de hervormde dienst moesten volgens de ontvangen uitleg ook katholieke en joodse gevangenen aanwezig zijn; later hield de pastoor zijn dienst.

Dirk van Hogendorp (in modern Nederlands):

Ik, Dirk van Hogendorp, vond de gevangenisruimten op verschillende plaatsen ruim en luchtig. Maar ik kon niet begrijpen dat gevangenen van verschillende godsdiensten verplicht bij dezelfde protestantse dienst aanwezig moesten zijn. Vooral dat ook Joodse gevangenen moesten komen, vond ik schandelijk.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Ik wilde om twaalf uur mevrouw Henriëtte Rengers bezoeken, die ik al van vroeger kende. Door een verkeerde aanwijzing kwam ik echter bij een andere mevrouw Rengers terecht. Ik liet er kaartjes achter en ging teleurgesteld terug naar het koffiehuis. Pas later hoorde ik dat Henriëtte juist op mij had gewacht, met de koffie klaar.

Ik bezocht opnieuw schilder Van der Kooi. Zijn portretten vond ik treffend gelijkend, maar ik vond zijn keuze van kleuren soms te weinig zacht en verfijnd. Om vier uur werden wij bij de gouverneur ontvangen. Een knecht kwam binnen met het bericht dat een bezoekster zich niet naar binnen durfde te wagen. De gouverneur liet haar halen. Er verscheen een heel kleine, oudere vrouw, met gepoederd haar, een stijve muts en een grote bos viooltjes op haar borst. Zij ging zitten breien en praatte over predikanten. Zelfs de knecht mengde zich nu en dan in ons gesprek.

Later dronken wij in de Prinsessentuin een fles Rijnwijn. In de sociëteit zei vrijwel niemand iets. De gouverneur speelde met drie heren een kaartspel om een dubbeltje. 's Nachts werd Van Hogendorp benauwd. Hij moest de knecht wakker laten maken om spiritus te krijgen.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Van Hogendorp voelde zich 's morgens slap en onwel. Daarom gingen wij niet naar de kerk, maar schreven brieven. Rector Bake kwam op bezoek. Ik liet hem bij Van Hogendorp achter en ging met Van de Poll naar Henriëtte Rengers. Ik was er zo vertrouwd dat zij mij Ko noemde en mij toestond Henriëtte tegen haar te zeggen. Na koffie vertrok ik met tegenzin.

Bij de jonge Coulon troffen wij Van Hogendorp en advocaat Wopke Brouwer. Wij aten en dronken goed en hadden veel plezier aan tafel. Na koffie en thee wandelden wij door de tuin en langs de buitensingels. Later ging het gesprek bij de wijn over godsdienst. De oude dokter Coulon kwam langs. Hij uitte zich scherp over de Maatschappij van Weldadigheid en plannen voor de armenzorg. Wij bleven op zijn uitnodiging nog een salade eten, aten met de dames en dronken daarna thee.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Wij wilden de scholen bezoeken. Predikant Delprat van de Waalse gemeente had aangeboden ons te vergezellen; om tien uur bracht hij ons naar de eerste school. In één lokaal zaten ruim vierhonderd kinderen. Iedereen zat met een voorbeeld voor zich, zodat ik eerst dacht dat wij een tekenschool binnenkwamen. De onderwijzer liet kinderen lezen en antwoord geven. Dat voortdurend nazeggen begon mij te vervelen. Ik ging bij oudere meisjes zitten die brieven schreven over opgegeven onderwerpen.

Een meisje schreef wat zij voor haar verjaardag had gekregen: gouden oorijzers, spelden en ringen. Ik vroeg haar of zij hetzelfde geld niet beter aan kousen, schoenen en hemden kon besteden. Zij moest toegeven dat die nuttiger zouden zijn. In de tweede school lazen kinderen over koning Achab. Wij vroegen naar de kaart van Friesland, de grondsoorten en de landbouwproducten; daarover konden de leerlingen goed antwoord geven. Daarna zongen zij een lied dat wij uitkozen. Meer over kinderen en onderwijs in de Friese stad.

Bij rector Bake dronken wij chocolademelk. Buiten de stad aten wij bij Beuker Andreae en zijn gezelschap. Het eten en drinken bevielen ons uitstekend. Na de koffie liepen wij door het omgeploegde land naar de Potmarge. In de tuinkamer dronken wij thee. Op een aangrenzend veld oefende de schutterij. Het geroffel van een trom joeg twee paarden van Van Haarsma het water in. De dieren konden er slechts met moeite uit worden gehaald.

Die avond bezocht ik opnieuw Hendrik en Henriëtte Rengers. Van Hogendorp sprak met Hendrik over belastingen. Ik sprak met Henriëtte over vroeger en nu en had een aangename avond. Om middernacht kwamen we terug bij ons logement.

Jacob van Lennep (in modern Nederlands):

Om vier uur stonden wij op. Een uur later wilden wij via Stiens, Hallum en Ferwerd naar Dokkum lopen. Maar de zon verdween achter donkere wolken, de noordoostenwind nam toe en grote regendruppels sloegen in ons gezicht. Meeuwen en zwaluwen vlogen onrustig om ons heen. Eerst wilde Van Hogendorp niet verder lopen; daarna veranderde ook ik van gedachten. We vluchtten een herberg bij de Dokkumerpoort in. Hij schreef zijn reisjournaal verder en ik viel op een stoel in slaap.

Om negen uur blies de schuitenjager op een blikken hoorn om het vertrek aan te kondigen. Met vier of vijf heren zaten wij in de roef. Drie uur lang sprak niemand iets, terwijl wind en regen aanhielden. Zo bereikten wij Dokkum, waar we in De Posthoorn logeerden.