17 juni 1823: op weg naar Dokkum

Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp waren al enkele weken te voet en per schuit door Nederland onderweg. Vanuit Leeuwarden wilden zij vroeg in de ochtend via Stiens, Hallum en Ferwert naar Dokkum lopen. Om vier uur stonden ze op; een uur later waren ze onderweg.

Dat plan hield niet lang stand. De wind draaide naar het noordoosten en zware regen sloeg hun in het gezicht. Ze weken uit naar een herberg buiten de Dokkumerpoort van Leeuwarden. Van Hogendorp ging schrijven en Van Lennep viel op een stoel in slaap.

Drie uur in de trekschuit

Om negen uur kondigde de jager het vertrek aan door op een blikken hoorn te blazen. Van Lennep schreef dat dit in Friesland gebruikelijk was. De twee reizigers namen met vier of vijf andere heren plaats in de roef. Het regende en waaide onafgebroken. Van Lennep vond het landschap langs de vaart weinig aantrekkelijk en schreef dat de reizigers drie uur lang vrijwel niets zeiden.

De Posthoorn: eten na de kermis

In Dokkum namen ze een kamer in herberg De Posthoorn, bij de erven Pivé. Om twee uur gingen ze aan tafel. Een goedgeklede heer en zijn vrouw aten mee. Later kwamen hun dochtertje en een dienaresse binnen. De man aan tafel vroeg Van Lennep voortdurend om soep, ham en andere gerechten. Van Lennep maakte daar in zijn dagboek een spottende vergelijking van met een bediende die een reizend olifantengezelschap begeleidde.

Van Lennep noteerde erbij dat de kermis in Dokkum juist was afgelopen. De herberg, het gezamenlijke middagmaal en zijn aandacht voor de kleding van de andere gasten maken dit een van de concretere beschrijvingen van een bezoek aan de stad in deze periode.

Twee verschillende oordelen over Dokkum

Na het eten liepen Van Lennep en Van Hogendorp door Dokkum. Van Lennep vond de stad vrij groot. Hij zag een brede gracht, fraaie huizen en wallen. Later merkte hij ook op dat veel huizen nog grote luifels hadden.

Van Hogendorp noteerde een ander oordeel. Hij schatte de bevolking op ongeveer 3.400 inwoners en noemde Dokkum "groot, doch armoedig". Dat is zijn persoonlijke indruk; Van Lenneps aantekeningen van dezelfde dag klinken duidelijk gunstiger.

Op bezoek bij dominee Arius Adriani

Na hun wandeling belden de reizigers aan bij de geleerde predikant Arius Adriani. Professor Tydeman uit Leiden had hun aangeraden hem te bezoeken. Ze hoopten van Adriani meer over Dokkum en de omgeving te horen.

Van Lennep beschreef Adriani als een man van ongeveer zeventig jaar, opvallend lang, in huiselijke kleding met wollen kousen en een witte slaapmuts. Hij bekeek zijn bezoekers van top tot teen en vroeg wat zij kwamen doen.

De ontmoeting in modern Nederlands

Van Hogendorp: Wij kennen elkaar nog niet. We maken een reis door Nederland. Professor Tydeman heeft mij gevraagd u zijn groeten over te brengen. Ik ben advocaat Van Hogendorp uit Den Haag en dit is de heer Van Lennep.

Van Lennep: De zoon van de professor.

Adriani: Hebben jullie een brief?

Van Hogendorp: Nee. We zijn al drie weken onderweg. Een brief naar ons laten sturen zou daarom lastig zijn.

Adriani: Ik heb Tydeman pas nog een lange brief geschreven. Maar wat komen jullie nu eigenlijk doen?

Van Hogendorp: We wilden graag met u kennismaken.

Adriani, tegen Van Lennep: En jij? Heb jij nog iets anders te zeggen?

Van Lennep: Nee, dominee, maar...

Adriani: Dan kunnen jullie weer gaan. Morgen is het biddag en ik heb nu geen tijd.

Van Hogendorp: We willen u zeker niet hinderen.

Bij het afscheid pakte Adriani Van Lennep bij de borst en gaf hem nog een boodschap mee: professor Tydeman moest een volgende keer geen mondelinge groeten sturen, maar een brief. Van Lennep boog en beloofde de boodschap over te brengen.

Buiten barsten ze in lachen uit

Zodra ze buiten stonden, begonnen Van Lennep en Van Hogendorp hard te lachen. In zijn dagboek gaf Van Lennep Adriani spottend de bijnaam "Frieschen buffel". Dat is de reactie van de twee jonge reizigers na het afgebroken bezoek, niet een beschrijving die hier als feit over Adriani wordt overgenomen.

Van Lennep schreef dat de ontmoeting hen verhinderde meer over Dokkum en de omgeving te horen. Na de thee schreven ze nog wat en gingen om negen uur naar bed.

18 juni: vroeg weer op

Om vier uur maakte de knecht hen wakker. De lucht was opgeklaard, maar de wegen waren nog nat en de ochtend was koud. Daarom namen ze om vijf uur opnieuw de schuit, nu richting Kollum. Eerst voeren ze tussen lage weilanden. Verderop zagen ze fraaiere boerenplaatsen en buitenhuizen.

Voor Kollum stapten ze uit. Ze liepen door korenvelden met meidoorn, elzen en kreupelhout. Van Lennep zag vette weilanden met runderen en noemde bedragen van 1.500 tot 2.000 gulden per morgen voor het land.

De Dokkumer Nieuwe Zijlen

Vanuit Kollum liepen ze noordwaarts naar de Dokkumer Nieuwe Zijlen. Onderweg kwamen ze langs weilanden, bouwland en een binnenzeedijk. Van Lennep beschreef de gedenknaald voor de afsluiting van het Dokkumerdiep in 1729. Aan de noordkant lag de zee, met laag veenland dat bij hoog water overstroomde.

De sluizen maakten grote indruk. Van Lennep telde drie sluizen. Iedere sluis had meerdere binnen- en buitendeuren. Er lagen maar enkele kleine vaartuigen. Nadat de twee reizigers alles hadden bekeken, dronken ze een borrel en liepen terug naar Kollum.

Kollum in de 19de eeuw

Terug naar Dokkum

De geschiedenis van Dokkum

Dokkum in de 19de eeuw

Jacob van Lennep door Friesland in 1823