Dokkum in de 17de eeuw

In de 17de eeuw was Dokkum tegelijk vestingstad, haven, bestuurscentrum en marktstad. De oorlog van de vorige eeuw had de stad veranderd, maar achter de wallen ontstond een druk stedelijk leven.

• Dokkum in de 16de eeuw
• Dokkum in de 18de eeuw

De Admiraliteit aan het Grootdiep

Van 1596/1597 tot 1645 was de Admiraliteit van Friesland en Groningen in Dokkum gevestigd. Dit college organiseerde de bescherming van koopvaardijschepen en de oorlogvoering op zee. Er moesten schepen worden gebouwd en onderhouden, bemanningen betaald, kanonnen en kruit opgeslagen en voedsel en touw geleverd.

Dat bracht mensen en geld naar de stad. Scheepstimmerlieden, smeden, zeilmakers, kooplieden en herbergiers profiteerden van de aanwezigheid van de marine.

Het Admiraliteitshuis uit 1618 bestaat nog. Het gebouw is tegenwoordig onderdeel van Museum Dokkum.

1610: een nieuw stadhuis

In 1610 liet Dokkum een nieuw stadhuis bouwen aan de Zijl. Het was een werkplek voor bestuurders en een opvallend openbaar gebouw, vergelijkbaar met stadhuizen in Franeker en Harlingen.

De zee trok zich langzaam terug

Het Dokkumerdiep slibde in de loop van de eeuw steeds verder dicht. Grote oorlogsschepen konden Dokkum moeilijker bereiken. In 1645 verhuisde de Admiraliteit daarom naar Harlingen, waar de toegang tot zee beter was.

Voor Dokkum was dat een economische tegenvaller. De stad verloor officieren, scheepsbemanningen en een deel van de opdrachten voor leveranciers en ambachtslieden.

Nieuwe verbindingen over land en water

Dokkum probeerde het verlies van de zeevaart op te vangen met betere verbindingen naar het binnenland. In 1647 kwam langs de Dokkumer Ee een trekweg richting Leeuwarden. Tussen 1651 en 1655 werd de Stroobosser Trekvaart gegraven, zodat reizigers en goederen richting Groningen konden.

De investering pakte financieel slecht uit. De verwachte tol- en vervoersinkomsten vielen tegen. In het lokale verhaal wordt de bijnaam 'Arm Dokkum' vaak met deze kostbare trekvaart verbonden.

Winkels, werkplaatsen en markten

De stad bleef het verzorgingscentrum van Noordoost-Friesland. Boeren brachten boter, kaas, graan, vee en andere producten naar de markt. Ambachtslieden verkochten vanuit hun werkplaats of huis. Winkels hadden nog geen moderne etalages; goederen werden bij een open pui, luifel of op straat uitgestald.

Markten en kermissen in Friesland.

1668: Tryn Hendriks en Christiaan Wolters

Op 26 december 1667 had Tryn Hendriks uit Dokkum ruzie met Christiaan Wolters. Volgens het latere vonnis zwoer zij wraak. Die avond gaf zij hem in een huis een glas jenever. Enkele uren later kreeg Christiaan hevige pijn en kon hij niet meer urineren. Hij beschuldigde Tryn ervan dat zij hem iets had aangedaan. Na bedreigingen en slagen zou zijn toestand plotseling zijn verbeterd.

Het Hof van Friesland behandelde de zaak als opzettelijke mishandeling. Tryn Hendriks werd in mei 1668 veroordeeld tot geseling op het schavot en tien jaar verbanning uit Friesland.

Het vonnis tegen Tryn Hendriks uit Dokkum (1668).

Dokkum in 1664

Schotanus tekende Dokkum in 1664 als een compacte vestingstad met bebouwing, grachten, erven en open land vlak achter de huizen.

De afbeeldingen naar Schotanus tonen een compacte stad binnen de wallen. Aan het water stonden huizen en pakhuizen. Achter de bebouwing lagen tuinen, erven en zelfs stukken weide. Stad en platteland liepen vlak buiten de gevelrijen in elkaar over.

Wat is nog zichtbaar?

Het stadhuis uit 1610, het Admiraliteitshuis uit 1618, de bolwerken en het Grootdiep behoren tot de duidelijkste resten van deze eeuw. Wie langs de Diepswal loopt, volgt nog steeds het gebied waar schepen, pakhuizen en bestuur dicht bij elkaar lagen.