Hallum in de 17de eeuw
Boerderijen, kleine woningen en werkplaatsen lagen rond de kerk en langs de wegen door het dorp. In de kerk kwamen herenbanken; in 1648 werd een nieuwe klok gegoten. Aan het einde van de eeuw noteerde Catharina Schrader namen, tijdstippen, reizen en moeilijke bevallingen.
Rond 1650 werden de haven en trekvaart aangelegd. Langs het water ontstond een havenbuurt die op de kaart van 1682 al is aangegeven. Schippers brachten turf, bouwmateriaal en handelswaar; de route sloot via de vaarten aan op Stiens in de 17de eeuw en Leeuwarden.
Kerk rond 1600.
1692: Catharina Schrader blijft achter met zes kinderen
Catharina woonde met haar man, arts en chirurg Ernst Wilhelm Cramer, in Hallum. Hij overleed op 4 februari 1692. Zij was 38 jaar en had zes jonge kinderen. Later schreef ze dat artsen en burgers haar bijna moesten overhalen om als vroedvrouw te gaan werken.
“mijn brave, gelerde en hog geachte ... man”
Catharina Schrader over haar overleden echtgenoot.
9 januari 1693: haar eerste genoteerde bevalling
Om vijf uur in de ochtend werd Catharina bij Jan Wobbes en zijn vrouw Pittie in Hallum gehaald. Het kind kwam met het gezicht omhoog en de nageboorte bleef vastzitten. Catharina maakte die met haar vingers los. Moeder en zoon overleefden de moeilijke bevalling.
“den 9 januwary ... bij Jan Wobes vrouw Pittie te Hallum gehalt”
Catharina Schrader, 1693.
Catharina Schraders jaren in Hallum
Kraamzorg rond 1650.
Door storm, vorst en duisternis
Haar praktijk lag niet alleen in Hallum. Ze werd naar dorpen en buurten in de wijde omgeving geroepen. In 1693 reisde ze op een avond per slee naar Wijns tijdens storm en harde vorst. De wind was zo sterk dat men nauwelijks kon staan. IJs sneed haar benen open. Na aankomst moest ze eerst bij het vuur op temperatuur komen voordat ze de barende vrouw kon helpen.
Kraamzorg rond 1650.
1693-1695: veertig bevallingen vanuit Hallum
Catharina Schrader begeleidde in haar eerste drie jaren als vroedvrouw veertig bevallingen. Slechts acht daarvan waren in Hallum zelf. Zij reisde onder meer naar Marrum, de Oude en Nieuwe Bildtzijl, De Leye, Stiens, Wijns en zelfs Ameland. Die tochten konden uren duren en soms bleef zij langere tijd bij een kraamvrouw. Thuis in Hallum liet zij dan zes kinderen achter; de oudste was ongeveer tien jaar.
Haar werk was dus geen dorpspraktijk op loopafstand, maar een beroep waarin reizen over modderige wegen, vaarten en bij winterweer ook ijs en sneeuw een vast onderdeel was.
Wat is nog zichtbaar?
- De kerk met drie 17de-eeuwse herenbanken.
- De klok van Jacob Noteman uit 1648.
- Het oude dorpsgebied waar Catharina Schrader tussen 1693 en 1695 haar praktijk begon.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.