Stiens in de 17de eeuw
Op de kaart van Schotanus uit 1664 ligt Stiens nog compact rond de kerk. De Stienservaart liep langs de dorpskern en was tegelijk afwatering en verkeersroute. Buiten de bebouwing lagen boerderijen, akkers en weiden.
Jelsum, Cornjum, Britsum en Stiens op de kaart van Schotanus uit 1664. Stiens staat op de kaart als "Steens".
Een huis, een hof en een werkplaats
Notariële en rechterlijke akten laten kleine stukken dorpsleven zien. In 1656 werd in Stiens een huis met hof verkocht voor 575 goudgulden. Zes jaar later ging een ander huis met hof voor 540 goudgulden over naar een nieuwe eigenaar. Zulke akten noemen buren, wegen en lasten en maken zichtbaar hoe dicht wonen, werken en grondbezit met elkaar verbonden waren.
De smid was onmisbaar
De familie die later Boelstra zou heten had wortels in het smidsvak. Een dorpssmid behoorde tot de ambachtslieden die landbouwgereedschap repareerden, ijzerwerk maakten en hielpen bij het onderhoud van wagens en paarden. Voor boeren die met paarden ploegden en met wagens naar markt of land reden, was zo'n werkplaats een dagelijkse voorziening.
In 1698 moest de Stienser smid Syds Tjeerds honderd gulden lenen. Als zekerheid stelde hij zijn woning, smidsgereedschap en huisraad beschikbaar. Deze bezittingen werden afzonderlijk in de schuldakte genoemd.
Smederij rond 1650.
1674: samen verantwoordelijk voor de waterpomp
Bij de aankoop van een huis en hof in 1674 hoorde ook een aandeel in het onderhoud van een waterpomp in een klein straatje. Dat detail zegt veel over het dagelijks leven. Wie water nodig had, was afhankelijk van putten, pompen en regenwater. Een gemeenschappelijke pomp moest bruikbaar blijven en de onderhoudslast kon zelfs in een koopakte worden vastgelegd.
Waterput rond 1600.
Kleine woningen rond de kerk
De bebouwing bleef beperkt. Latere gegevens over wonen op het platteland noemen bij een huis in de Kerckebueren een eigenaar en twee of drie huurders in hetzelfde pand. Ieder huishouden beschikte dan vermoedelijk over één kamer. Buiten de kern stonden grote boerderijen; in het dorp woonden gezinnen dicht op elkaar.
1607: een nieuwe klok
De Sint-Vituskerk kreeg in 1607 een klok van Gregorius van Hall. Het luiden van de kerkklokken ordende de dag, riep mensen naar de kerk en kon bij brand, gevaar of overlijden een groot deel van het dorp bereiken.
Water halen, smeden en wonen dicht bij elkaar
De dorpspomp uit 1674, de smid en de kleine woningen uit de beschrijving van Stiens, lagen in dezelfde compacte dorpswereld. Drink- en huishoudwater moest buiten het huis worden gehaald, terwijl geluid van metaalbewerking, wagens en vee bij het dagelijkse straatbeeld hoorde.
Wat is nog zichtbaar?
- De Sint-Vituskerk en de kerkring.
- De oude dorpsstructuur rond Smelbrêge en de voormalige Stienservaart.
- Het patroon van de oude Kerkebuurt en Hôgebuurt.
Musea en bezoekerspunten
- Sint-Vituskerk.
- Stinze Stiens, waar de ontwikkeling van panden rond Smelbrêge is gedocumenteerd.
- Tresoar voor kaarten, reëel- en speciekohieren en notariële stukken.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.