Dokkum 1630: zeerovers voor de Friese kust
In juni 1630 voer een kleine gewapende schuit van Oostende naar de Waddenzee. De kapers passeerden Terschelling, ontmoetten schelpenvissers bij Schiermonnikoog en vielen schepen bij de Borkumerbalg aan. Twee kapiteins van de Friese Admiraliteit namen bij Juist acht opvarenden gevangen. In Dokkum verschenen zij voor het admiraliteitsbestuur.
Gerben Tjerks op het kaperschip
De dertigjarige Gerben Tjerks uit Workum vertelde bij zijn verhoor dat hij eerder naar de Oostzee en de Middellandse Zee was gevaren. Zeven maanden vóór zijn arrestatie had een kaper hem gevangen genomen en naar Oostende gebracht. Daar was hij weer vrijgekomen door aan te monsteren bij kapitein Pieter Jansz van Noorwegen. Gerben zei dat zijn vrouw en drie kinderen in Workum woonden. Een andere gevangene, Jan Jansz uit Danzig, noemde eveneens een vrouw en drie kinderen.
Volgens de onderzochte verhoren vertrok de bemanning op 18 juni uit Oostende. Hun chaloupe had een zeil, twaalf roeiriemen, dertien musketten en twee kleine kanonnen. Op Griend aten en dronken ze tegen betaling. Bij Terschelling passeerden ze 's nachts een oorlogsschip. Schelpenvissers bij Schiermonnikoog wantrouwden de mannen. De kapitein zei dat zij kooplieden waren op weg van Den Briel naar Hamburg.
Een overval bij de Borkumerbalg
Bij de Borkumerbalg vielen de kapers enkele schepen aan. Gerben schatte het buitgemaakte geld op 738 rijksdaalders. Ook een kaag en een ander klein vrachtschip werden beroofd. Die schatting is zijn eigen verklaring bij een verhoor en geen gecontroleerde rekening van de buit.
Militairen rond 1650.
De Friese kapiteins Hendrick Tymens Doncker en Wolter Jeppes van Anjum voeren met een bewapende boeier. De kapers vermoedden volgens een kort na de gebeurtenissen gedrukt lied eerst dat er opnieuw een handelsvaartuig naderde. Toen soldaten verschenen, vluchtten zij. Hun schuit liep op een zandbank bij Juist vast. Pieter Jansz ontkwam met vier anderen in een kleinere boot.
Acht mannen probeerden de volgende ochtend weg te komen. Gerben droeg volgens zijn verhoor twee zakken geld aan een band om zijn lijf. Om te kunnen zwemmen, liet hij één zak met zestig rijksdaalders in het water zakken. De Dokkumer schepen namen de acht alsnog mee naar de stad.
De kroniek van Gerrit Hesman vertelt dat zes gevangenen uit de gevangenis ontsnapten. Vier werden opnieuw gegrepen; twee bleven voortvluchtig. Uiteindelijk kwamen zes mannen voor het gerecht.
Het proces in Dokkum
In een brief van 31 juli protesteerden Gerrit Brouwer en Rudolph Wicheringe, twee bestuurders van de Admiraliteit, tegen de gang van zaken. Zij schreven dat een belangrijk deel van het proces zonder de gevangenen was gevoerd en dat bekentenissen na marteling waren verkregen.
18 augustus: de terechtstelling
Op 18 augustus 1630 werden vijf mannen opgehangen:
- Bartolomeus Luchting uit Brugge, 18 jaar.
- Gerbrandt Tjerks uit Workum, 30 jaar: de Gerben Tjerks die over de reis was verhoord.
- Marten Michiels uit Noorwegen, 20 jaar.
- Johan Starckels uit Sønderborg, 26 jaar.
- François Godefroij uit Colchester, 23 jaar.
Over François vertelt de kroniek van Gerrit Hesman dat hij zijn lot beklaagde. Zijn vrouw kwam nog om voor hem te pleiten, maar zij was te laat.
De zesde gevangene, de jonge kok Gerrit Hendricx van Norderney, kreeg vanwege zijn leeftijd een lijfstraf. De Dokkumer kroniek beschrijft dat de kok werd gegeseld en daarna vrijgelaten.
Toeschouwers op de Kettingbrug
De toeschouwers stonden op de Kettingbrug om de terechtstelling van de zeerovers bij te wonen. Volgens de Dokkumer kroniek verdrongen zich daar zoveel mensen dat de brug instortte.
Het kaperschip bleef bij Dokkum liggen totdat het helemaal was verrot.
In Dokkum
In Dokkum herinnert het kunstwerk Anno 1630 aan de gebeurtenis. Het Nieuwe College van de Admiraliteit is tegenwoordig het Admiraliteitshuis.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.