Kleding in Nederland van de 17de tot de 20ste eeuw

Kleding was eeuwenlang duurder en arbeidsintensiever dan tegenwoordig. Stoffen moesten worden gesponnen, geweven, gekocht, geknipt, genaaid, gewassen en hersteld. Een jas, rok, muts of schort kon daarom jarenlang worden gedragen, worden vermaakt en uiteindelijk bij een ander gezinslid terechtkomen.

Toch bestond er nooit één Nederlandse dracht. Stad en platteland, beroep, geloof, leeftijd, welstand en streek maakten veel verschil. Bovendien veranderden streekdrachten voortdurend. Het Nederlands Openluchtmuseum benadrukt dat ook traditionele kleding niet eeuwenlang onveranderd bleef.

Zelf maken, laten maken en herstellen

Tot ver in de 19de eeuw werd veel kleding thuis genaaid of door een kleermaker of naaister op maat gemaakt. Kleding werd gerepareerd zolang dat zinvol was. Stukken stof, voeringen, knopen en versieringen konden opnieuw worden gebruikt.

Het preHistorisch Dorp in Eindhoven laat een praktisch voorbeeld zien: vrouwen droegen in de 18de en 19de eeuw losse zakken onder hun kleding. Zo'n zak werd om het middel gebonden. Was hij versleten, dan kon hij afzonderlijk worden vervangen zonder dat een hele rok of jurk moest worden weggegooid.

preHistorisch Dorp – losse zakken in de 18de en 19de eeuw

Van maatwerk naar confectie

In de 19de en 20ste eeuw werd confectiekleding steeds belangrijker. Kleding hoefde daardoor niet meer altijd speciaal voor één drager te worden gemaakt. Dat veranderde langzaam ook de manier waarop mensen kleding kochten, vervingen en volgden wat in de mode was.

Het Nederlands Openluchtmuseum besteedt in zijn kledingcollectie juist aandacht aan dat verschil tussen maatwerk, zelfmaakmode, confectie en langdurig hergebruik. Ook kleding die vaak is versteld kan daardoor historisch interessant zijn.

Nederlands Openluchtmuseum – kleding vermaken of vervangen

Kleding vertelde wie je was

In streekdrachten konden ongeschreven regels bepalen welke kleding bij een levensfase, kerkbezoek, huwelijk of rouw hoorde. Kleur, stof, mutsen, sieraden en andere details konden informatie geven over plaats, leeftijd, welstand of burgerlijke staat.

Het Zuiderzeemuseum laat bijvoorbeeld zien hoe kledingkleur rond de Zuiderzee met rouw verbonden kon zijn. De kleur kon tijdens een rouwperiode veranderen. Een plooimuts uit Huizen van rond 1900 laat weer zien dat meisjes van ongeveer twaalf tot achttien jaar een andere hoofdtooi konden dragen dan volwassen vrouwen.

Zuiderzeemuseum – plooimuts uit Huizen, rond 1900

Werkkleding, zondagse kleding en pronkkleding

De kleding voor zwaar werk was niet hetzelfde als wat men naar de kerk of op een feest droeg. Een landarbeider had stevige kleding nodig die vuil en slijtage kon verdragen. Wie het zich kon veroorloven hield mooiere kleding voor zondag, bezoek of bijzondere gelegenheden apart.

Dat onderscheid helpt ook bij historische afbeeldingen. Een rijk versierde dracht die voor een portret of feest werd gedragen zegt niet automatisch wat iemand tijdens dagelijks werk aanhad.

Voor de specifieke Friese situatie rond 1800: Kleding in Friesland rond 1800.

Wassen was slijtage

Kleding wassen kostte water, brandstof en lichamelijk werk. Sterk schrobben, koken en wringen belastten het textiel. Ook daarom werd kleding niet gedachteloos gewassen en vervangen zoals in een modern huishouden. Onderkleding, schorten en losse onderdelen konden helpen om kostbaardere bovenkleding langer bruikbaar te houden.

Wassen, naaien en ander vrouwenwerk

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.