Kollum in de 19de eeuw
Aan het begin van de 19de eeuw had Kollum het aanzien van een groot dorp met een kleinstedelijke kern. Reizigers kwamen er over land en water; winkels, ambachten en bestuur concentreerden zich in en rond de Voorstraat.
Handel rond 1800.
1808: Hebelius Potter komt te voet
Hebelius Potter, predikant en reiziger uit Dokkum, maakte in 1808 een voetreis door de Wouden en Kollumerland. Hij ging via Kollum naar Stroobos en reisde vandaar met de jaagschuit verder richting Groningen. Zijn reisboek bevatte ook een afbeelding van Kollum, die volgens een tijdgenoot redelijk waarheidsgetrouw was.
Een wandeling bij Sjoorda
Westelijk van Kollum lag het terrein van de vroegere Sjoordastins. Daar was tegen het einde van de 18de eeuw een landschappelijk park aangelegd. Potter wandelde er in 1808. Hij beschreef slingerende paden, kunstmatig bewegend water, bosjes en een rustplaats die als kluizenaarshut was gebouwd.
"kronkelende beekjes" en "plegtige stilte"
Woorden waarmee Potter onderdelen van de aanleg beschreef.
Scheepvaart rond 1890.
1823: een hoge toren in het bos
Op 18 juni 1823 kwamen Dirk van Hogendorp en Jacob van Lennep via de vaart in de omgeving van Kollum. Zij bezochten de Dokkumer Nieuwe Zijlen en wandelden daarna door het bos bij Kollum. Daar beklommen ze een hoge toren.
Van Hogendorp hoorde er een verhaal over een voormalige Oost-Indiëvaarder die rijk was teruggekeerd. Die zou de toren hebben laten bouwen en zijn erfgenamen hebben verplicht hem in stand te houden. Wanneer de toren instortte, zou de erfenis volgens dat verhaal aan het dorp vervallen. De reizigers zagen de toren zelf; de bepalingen uit het vermeende testament kregen ze als verhaal te horen.
Over land en over water
De doorgaande Strobosser trekvaart was belangrijk voor verbindingen richting Dokkum en Groningen. Bij Kollum lagen tolvoorzieningen en een verlaat. Binnen het dorp bleven de Kollumer Rijd en andere vaarten van betekenis voor vracht. Reizigers konden te voet, te paard, met wagen of sjees over de wegen gaan; voor grotere ladingen bood het water een praktische route.
Een dorp met stedelijke trekjes
De oude kern bleef dicht bebouwd met huizen, winkels en werkplaatsen. Kollum had al lang een waag en bestuursgebouwen. De Latijnse school en het gasthuis verdwenen uiteindelijk, maar de concentratie van voorzieningen bleef zichtbaar in de Voorstraat en aan de waterkant.
Onderwijs rond 1850.
Wat bleef en wat verdween
Aan het einde van de eeuw waren wegen, woningen en vervoermiddelen veranderd. Voorstraat, kerk, rechthuis, waag en water bleven echter de herkenbare onderdelen van de oude kern.
Wat is er nog te zien?
- Voorstraat en Wallen.
- Het waaggebouw.
- Het oude rechthuis.
- De Martinuskerk.
- De waterstructuur rond het oude centrum.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.