Witmarsum in de 19de eeuw
8 juni 1823 - verdwalen op weg naar Harlingen
Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp trokken te voet vanuit Bolsward langs Witmarsum richting Harlingen. Ze waren voor dag en dauw vertrokken. Een boer bij Witmarsum vertelde hun dat ze een halfuur waren omgelopen en dat ze de rijweg moesten volgen. Verderop in Arum gaf een kastelein opnieuw een andere aanwijzing. Hun reis eindigde niet op de aangegeven weg: ze moesten over land en over greppels verder. Van Lennep noteerde zijn vermoeidheid bij aankomst in Harlingen.
De reis in zijn eigen woorden, modern Nederlands
Jacob van Lennep, 8 juni 1823
Om halfvier stonden we op en om halfvijf waren we al onderweg naar Harlingen. Na eindeloze bochten kwamen we bij Witmarsum. Een boer vertelde ons daar dat we een halfuur waren omgelopen, maar dat we nu de rijweg moesten blijven volgen. Ook dat bleek niet waar. In Arum zei de kastelein dat we bij een volgend gehucht een binnenpad naar Harlingen zouden vinden. We liepen over het land en door de greppels. Om acht uur bereikten we de stad, erg moe.
Een dorp aan de vaart
In de 19de eeuw stonden woningen en bedrijven langs de vaart richting Bolsward en langs de weg naar Harlingen. De weg werd in 1854 verbeterd met grind. In 1850 stond buiten het dorp aan de vaart een korenmolen. Zulke verbeteringen hadden gevolgen voor de aanvoer van graan, het vervoer van maalgoed en het reizen tussen de dorpen.
Grindweg naar Pingjum
In 1855 kwam een nieuwe grindweg naar Pingjum. De dorpen waren bovendien via de vaarten met de grotere handelsroutes verbonden. Paarden, karren en later rijtuigen konden over een verbeterde weg gemakkelijker reizen dan over uitgesleten kleipaden.
1833 en 1834: de jaarlijkse koemarkt
Het gemeentebestuur van Wonseradeel kondigde in de Leeuwarder Courant de koemarkt in Witmarsum aan. In 1833 viel deze op dinsdag 7 mei en in 1834 op dinsdag 6 mei. De markt werd dus in het voorjaar gehouden, wanneer boeren runderen konden verhandelen. De aankondigingen geven de data, maar geen aantallen aangevoerde koeien of verkoopprijzen.
1882: de stoomtram rijdt door Witmarsum
Vanaf 1882 reed de tram tussen Bolsward, Schettens, Harkezijl, Witmarsum, Arum, Kimswerd en Harlingen. De Nederlandsche Tramweg Maatschappij gebruikte vooral kleine stoomlocomotieven. De lijn had één spoor, met onder meer in Witmarsum een dubbelsporig stuk waar twee trams elkaar konden passeren. Bij de hoek van de Aylvaweg en het Schoolplein konden reizigers in- en uitstappen. Naast passagiers vervoerde de tram ook goederen.
Op 1 april 1898 opende bovendien een paardentramlijn tussen Harkezijl en Makkum. Reizigers konden in Harkezijl overstappen tussen de paardentram en de stoomtram. De paardentram reed niet door het dorpscentrum van Witmarsum.
Wat is nog zichtbaar?
- De oude kern met de Koepelkerk.
- De historische verbinding richting Harlingen en Bolsward.
- Het stratenpatroon richting Pingjum.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, notitie, dagboek of foto over Witmarsum? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.