Witmarsum in de 18de eeuw
Witmarsum in 1788
In 1788 verscheen een deel van de Tegenwoordige Staat van Friesland. Daarin wordt Witmarsum aangeduid als een groot dorp met 56 stemmende plaatsen aan de zuidkant van de Pingjumer Halsband. De kerk stond tussen buurten en straten; naar het zuiden lagen het terrein van Aylvastate en de buurtschap De Kampen.
De oude beschrijving van de dorpsvorm
De achttiende-eeuwse tekst geeft de ligging van de huizen nauwkeurig aan:
De dorpsstraten in de woorden van 1788
"Men vindt hier eene groote binnenbuuren met eenige Straaten ten Zuidwesten, Zuidoosten en Noordoosten de Kerk."
De huizen stonden aan meerdere kanten van de kerk. De buurten vormden samen een herkenbare dorpskern.
Aylvastate verdwijnt in 1747
De familie Aylva bezat een state ten zuidwesten van Witmarsum. Het grote huis werd in 1747 afgebroken. In het buurtschap De Kampen lag ook Aggemastate, waar Katharina van Eminga, weduwe van Alef Aggema, in 1675 woonde. De oude aardrijkskundige beschrijving noemt bovendien Bonga Stins, Nystinstra en Filens. Het landschap bleef landbouwgebied, maar de stenen adellijke huizen verdwenen geleidelijk.
Werken, laden en reizen
De dorpsbuurten lagen aan bestaande wegen en een waterverbinding. Boeren moesten hun boter, kaas, graan en vee naar afnemers brengen; anderen vervoerden bouwmateriaal, brandstof en winkelgoederen. Door deze routes bleef Witmarsum verbonden met Bolsward en Harlingen.
1770: predikant Tiberius de Baar veroordeeld
Tiberius de Baar was sinds 19 oktober 1764 predikant in Witmarsum. Op 22 mei 1770 veroordeelde het Hof van Friesland hem wegens valse eden en ernstige, ongegronde beschuldigingen aan het adres van anderen. Hij moest voor het Hof op zijn knieën God, het gerecht en de door hem beschuldigde personen om vergiffenis vragen. Ook werd hij voor zes jaar uit Friesland verbannen. Op 5 juni zette de classis hem voorgoed af als predikant en sloot hem van de sacramenten uit.
Wat is nog zichtbaar?
- De Koepelkerk en de opzet van de dorpsbuurten.
- De plaats van het voormalige Aylvastate-terrein.
- De oude verbindingen over weg en water.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, notitie, dagboek of foto over Witmarsum? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.