Bolsward in de 18de eeuw
Bolsward bleef in de 18de eeuw een belangrijke marktstad voor de landbouwstreek rondom de stad. Boeren kwamen er met boter, kaas, vee en andere producten. Winkeliers, herbergiers, ambachtslieden en handelaren leefden van de bezoekers uit het achterland.
Bolsward rond 1790.
De boter- en kaasmarkt
Zuivel was een van de belangrijkste handelsproducten. In 1784 werd in Bolsward 5.665 vierendeelen boter en 1.948 schippond grove kaas aangevoerd. Dat betekende op marktdagen veel boerenwagens, schippers, kopers, dragers en handelaren in de stad.
De veepest op het Friese platteland had direct gevolgen voor Bolsward. Als koeien stierven, kwamen er minder melk, boter en kaas naar de markt. De stad was economisch sterk verbonden met de boerderijen in de omgeving.
Een stad met minder inwoners
Het inwonertal liep in de 18de eeuw terug tot ongeveer 2.500. De textielnijverheid kreeg buitenlandse concurrentie en de handel kende minder groei dan in de 17de eeuw. Toch behield Bolsward een opvallend groot stadsbestuur.
1773-1782: ruzie over het stadsbestuur
In 1773 wilde stadhouder Willem V de vroedschap verkleinen. Bolsward had zes burgemeesters en 24 vroedschapsleden, opvallend veel voor zo'n kleine stad. Katholieken, doopsgezinden, lutheranen en joden waren bovendien uitgesloten van veel bestuursfuncties.
Burgemeester Schelto van Heemstra probeerde het aantal vroedschapsleden geleidelijk te laten dalen door vacatures niet meer te vullen. Dat leverde jarenlange ruzie op. In 1782 liep de spanning verder op toen hij zonder instemming van de raad een Oranjegezinde stadssecretaris wilde benoemen. Uiteindelijk verloor Van Heemstra zijn burgemeesterzetel.
Stadhuis rond 1790.
Het huishouden van Gerrit Middagten
De Bolswarder koopman Gerrit Cnoop Middagten schreef van 1764 tot 1769 over zijn familie, huis en bedrijven. Zijn dagboek bevat concrete bijzonderheden over het dubbele huwelijk van 1768, met drie voorfeesten en een nacht dansen. In zijn aantekeningen over het dagelijks leven in zijn huis staan onder meer wijn, bezoek, het werk van knechten en een muizennest in de bedstee.
Patriotten en vrijwillige schutterij
De politieke ruzie ging verder dan vergaderen. In Bolsward organiseerden patriotten zich en ontstond een vrijwillige schutterij. Toen in 1787 de patriottenbeweging werd neergeslagen, vluchtten of verdwenen verschillende betrokkenen en werden Bolswarders gevangengenomen.
Armenzorg bleef noodzakelijk
Voor arme inwoners bleven particuliere stichtingen en kerkelijke zorg belangrijk. Het weeshuis ving kinderen op, terwijl andere instellingen ouderen en behoeftigen hielpen. Het verschil tussen rijke koopmanshuizen en kleine kamers of stegen bleef groot.
Keuken rond 1800.
In 1789 werd Cornelis van der Burg uit Bolsward openbaar gestraft op een schavot in Leeuwarden.
Verder
Jildu Jans uit Loënga, spinster in Bolsward
Jildu Jans, geboren in Loënga, werkte enkele jaren als spinster in Bolsward. Ze kreeg er een kind dat jong overleed. Later raakte zij betrokken bij een reeks inbraken en diefstallen. Het verhaal over Jildu Jans en Jannetje Alberts (1714-1718) beschrijft hun leven, het onderzoek en hun veroordeling.
Wilt u reageren?
Heeft u informatie over Bolsward in de 18de eeuw? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Kaart van Bolsward
Plaatsen in de omgeving
Dagelijks leven
Kerk rond 1790.
Poort rond 1790.
Wasdag rond 1800.
Zuivelbereiding rond 1715.
Bruiloft rond 1715.
Het huidige Bolsward.
Bolsward door de eeuwen heen
Bolsward in de 16de en 17de eeuw
18de eeuw in beeld
Ook dit hoorde bij het stadsleven.
Ook dit hoorde bij het stadsleven.
Ook dit hoorde bij het stadsleven.
Dagelijks leven in de stad
Verhalen uit de omgeving
Bronnen