Cornelis van der Burg uit Bolsward op het schavot in Leeuwarden (1789)

Cornelis van der Burg was burgemeester van Bolsward en kapitein van de vrijwillige schutterij. Op 16 mei 1789 werd hij in Leeuwarden door de scherprechter naar het schavot geleid. Daar werd hij niet onthoofd, maar kreeg hij met het zwaard over het hoofd een symbolische en openbare straf. Daarna moest hij Friesland voor twintig jaar verlaten.

De zaak hoorde bij de woelige Patriottentijd. Van der Burg koos in 1787 openlijk de kant van de patriotten en van de in Franeker vergaderende statenleden. Dat maakte hem na de machtswisseling tot een van de bekendste Friese veroordeelden van die jaren.

Wie was Cornelis van der Burg?

Cornelis van der Burg werd omstreeks 1752 in Makkum geboren. Hij was gezworen klerk van Wonseradeel, woonde in Bolsward en werd in de jaren tachtig actief in de patriottenbeweging. In 1784 werd hij luitenant in de stadsschutterij. Op 11 september 1786 volgde zijn installatie als regerend burgemeester van Bolsward.

Van der Burg gold als een uitgesproken patriot. Hij steunde de vrijwillige schutterij en speelde ook in 1787, toen de spanning in Friesland opliep, een zichtbare rol in het stadsbestuur van Bolsward.

Wat ging eraan vooraf?

In augustus en september 1787 werd in Bolsward een Defensiewezen opgericht. De stad werd in staat van paraatheid gebracht. De wallen werden versterkt, poorten en bruggen bewaakt en de vrijwillige schutterij trad op. Op 17 september 1787 erkende Bolsward als enige Friese stad de zogenoemde pretense Staten in Franeker.

Toen de patriotse zaak korte tijd later ineenstortte, wilden anderen in het stadsbestuur die erkenning weer intrekken en de wettige Staten in Leeuwarden volgen. Van der Burg aarzelde en hield de zaak in bedenking. Juist dat werd hem later zwaar aangerekend.

"Dat het Hof van Vriesland den gevangenen condemneerde, om by den Scherprechter op het Schavot geleid, en aldaar met het zwaard over het Hoofd geslagen te werden..."

Het Hof van Friesland veroordeelde de gevangene om door de scherprechter naar het schavot te worden gebracht en daar met het zwaard over het hoofd gestraft te worden.

Waarom werd hij gestraft?

Het contemporaine krantenbericht en het negentiende-eeuwse biografische overzicht noemen de hoofdpunten van de beschuldiging. Van der Burg zou:

• het declaratoir van het Defensiewezen in Franeker hebben getekend en bezworen;
• in de raad als burgemeester krachtig voor de Franeker staten hebben gepleit;
• hebben geadviseerd de provinciale gelden niet naar Leeuwarden te zenden;
• het bijeenroepen van andersdenkenden in Bolsward hebben gesteund;
• hebben volhard toen Dirk van Geelkerken voorstelde om de eerdere besluiten te vernietigen en Leeuwarden weer te erkennen.

Op 4 oktober 1787 werd Van der Burg gearresteerd en naar Leeuwarden gebracht. Daarna zat hij ongeveer anderhalf jaar in het Blokhuis gevangen, in afwachting van zijn vonnis.

De straf op 16 mei 1789

De uitvoering van het vonnis was openbaar en moest zoveel mogelijk lijken op een echte onthoofding. Wopke Cnoop, een medegevangene en vriend, noemde het later een "schrikbarende vertoning". Volgens zijn beschrijving werd Van der Burg zwaar geboeid uit de droefkamer naar de Kanselarij gebracht om zijn vonnis te horen. Daarna ging hij opnieuw naar buiten, naar het schavot, waar hij met een doek voor de ogen moest knielen.

"... waarna hij in alle Statie op het Schavot word geleid en daar moet knielen met een doek voor de oogen, wanneer de scherprechter hem het zwaard over het hoofd word getrokken."

Daarna werd hij statig naar het schavot geleid. Hij moest er met een doek voor de ogen knielen, waarna de scherprechter het zwaard over zijn hoofd trok.

Na deze vernederende straf werd hij niet gedood. Hij kreeg te horen dat hij voor twintig jaar uit Friesland werd verbannen. Verder moest hij de kosten van justitie en proces betalen. Hij mocht nog tot zonsondergang in de stad blijven, maar moest binnen drie dagen het land verlaten.

Hoe ging het verder met hem?

Van der Burg week na zijn verbanning uit naar Noord-Frankrijk, waarschijnlijk naar Sint-Omaars. Na de omwenteling van 1795 kon hij terugkeren. Hij vestigde zich later in Harlingen, waar hij lid werd van het comité van algemene waakzaamheid en als commies van 's lands gemeene middelen werkte.

Zijn leven eindigde in Harlingen op 19 november 1813. Daarmee liep het verhaal anders af dan op het schavot leek: de openbare straf moest hem breken, maar hij keerde later toch in Friesland terug.

Meer over het Hofschavot, de Brol en andere gerechtsplaatsen in Leeuwarden.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.