Twee bruiloften in Bolsward, 1768: drie voorfeesten en een nacht dansen

In het najaar van 1768 schreef de Bolswarder koopman Gerrit Cnoop Middagten in zijn dagboek over de voorbereidingen van twee huwelijken in zijn familie. Zijn neef Wopko Cnoop trouwde met Dieuke Brouwer. Dieukes broer Jan Dirks Brouwer trouwde op dezelfde dag met Annigje Hesseling, die uit Groningen kwam. In minder dan drie weken volgden felicitaties, drie voorfeesten, de trouwplechtigheid en een laatste maaltijd met overgebleven gasten.

Middagten was een welgestelde, ongehuwde koopman. Hij bezat onder meer een leerlooierij en een pottenbakkerij. Zijn huis was een verzamelplaats voor familie en vrienden. In zijn aantekeningen noteerde hij aantallen gasten, de inrichting van de feestzalen, het verloop van de avonden en soms de woorden die daarbij vielen. Het is een verslag van twee gegoede doopsgezinde families, niet van een doorsnee Fries huwelijk.

22 oktober: de eerste gelukwensen in de keuken

Op zaterdagavond 22 oktober meldden Brouwer en Cnoop zich op het stadhuis om hun voorgenomen huwelijken te laten afkondigen. Beiden hadden iemand meegenomen die hun verloofde vertegenwoordigde. Na afloop gingen zij naar het huis van Middagten. Daar waren Annigje en Jan Brouwer aanwezig. De eerste felicitaties werden niet in een rijk versierde pronkkamer gegeven, maar in de keuken.

De twee vrouwen gingen vervolgens naar drie zusters van Middagten. De mannen vertrokken naar de sociëteit, een vereniging waar de welgestelde burgers van Bolsward bijeenkwamen. Een dienstmeid bracht er een door Annigje versierde tabakspijp. De aanstaande bruidegoms rookten eruit. Daarna werd de pijp in de sociëteit tentoongesteld.

31 oktober: 52 gasten en kaarsen bij de spiegels

De eerste voorbruiloft begon op maandagavond 31 oktober. Van de genodigden kwamen 52 personen; twintig anderen ontbraken. Voor de bijeenkomst was een kamer van de sociëteit ingericht. Bij de ingang hing een spiegel uit Middagtens eigen huis. Ook stonden er kandelaars met kaarsen en een vergulde spiegel op de schoorsteen.

Langs twee zijden van de kamer waren lange tafels neergezet. De mannen zaten aan de ene kant, de vrouwen, die Middagten in zijn dagboek "de vrouties" noemde, aan de andere. De twee bruidsparen namen plaats aan een tafel in het midden. Onder de aanwezigen waren drie burgemeesters. Een vierde burgemeester was met zijn vrouw en dochter uitgenodigd, maar kwam niet.

De avond liep door tot de volgende ochtend. Middagten ging om zes uur naar bed. De laatste bezoeker vertrok pas om acht uur. De eigen gastheer was dus al twee uur eerder vertrokken dan de laatste feestganger.

Familie, vrienden en vervolgens het personeel

Op woensdag 2 november kwam de tweede voorbruiloft. Nu kwamen vooral familie en goede vrienden bijeen: 42 mensen waren aanwezig en elf bleven weg. De bijeenkomst begon in de namiddag en duurde tot zes uur in de volgende ochtend. Middagten noteerde over het gezelschap:

Op vrijdag 4 november volgde de derde voorbruiloft. Deze was vooral voor het personeel van de twee bruidsparen. Er kwamen 51 mensen en er ontbraken er vier. Ook hier zaten vrouwen en mannen in het begin van de avond niet bij elkaar. De vrouwen waren boven in de collegekamer, de mannen zaten een verdieping lager.

Na de maaltijd kwamen koffie en thee. Daarna werden de glazen geheven op de gezondheid van het bruidspaar. Middagten noemde die glazen:

Een kraamvrouw heeft last van het feest

Het feest veroorzaakte zoveel rumoer dat een vrouw die kort daarvoor bevallen was, er vlakbij hinder van kreeg. Middagten vermeldde haar klacht. Hij vertelde met een grap in militaire termen hoe de gasten naar een andere zaal gingen en daar de nacht voortzetten. Hij schreef over oprukkende feestgangers, een gevecht zonder slachtoffers en zijn eigen terugtocht naar bed:

De bezoekers bleven volgens dit verslag in de andere zaal tot negen uur in de ochtend. Middagten zelf trok zich al om half twaalf terug. Zijn beschrijving is een grap over het verplaatsen van het feest, geen verslag van een werkelijk gevecht.

9 november: een kusronde en twee huwelijken op het stadhuis

Op woensdag 9 november, de trouwdag, was het volgens Middagten prachtig weer:

Jan Brouwer haalde Annigje, samen met haar broer en zusters, op uit Middagtens woning. Zij gingen naar het huis van dokter Nicolaas Belkmeer, waar ook het andere bruidspaar en de meeste vrienden samenkwamen. Iedereen begroette elkaar met een ronde kussen.

Om precies elf uur vertrokken de twee bruidsparen met negen begeleiders naar het stadhuis. Na de huwelijksvoltrekking volgden daar de gelukwensen. Wopko en Dieuke gingen vervolgens naar het huis van Wopko's moeder. Bij de deur stond zijn knecht hen met wapperende vaandels op te wachten.

De knechten dragen verzen voor

Later op de middag maakten beide echtparen een wandeling. In de sociëteit waren de feestgangers al bijeengekomen. Om negen uur 's avonds ging het gezelschap aan tafel. De knecht van Middagten en de knecht van Cnoop lazen ieder een lang gelegenheidsgedicht voor. Ook dokter Belkmeer droeg een eigen vers voor. Bij hem stond een groep muzikanten die telkens een regel van zijn voordracht herhaalde.

Om één uur 's nachts was de maaltijd afgelopen en begon het dansen. Dat ging door tot acht uur 's morgens. Middagten lag om half acht in bed. Ook nu bleef het feest langer doorgaan dan de dagboekschrijver zelf.

De volgende dag: vis en wat er nog over was

Op donderdag kwamen degenen die nog niet naar huis waren gegaan opnieuw in de sociëteit bijeen. Sommige gasten waren al te paard of per schip vertrokken. De anderen aten baars, snoek, zoute vis en overgebleven eten van de voorgaande dag. De bijeenkomst duurde tot negen uur in de avond. Daarmee eindigde een reeks feesten die op 31 oktober was begonnen.

Het trouwpaar Wopko Cnoop en Dieuke Brouwer kreeg later kinderen, onder wie Janke. In 1787 werd Wopko wegens zijn rol in de patriottenbeweging gevangen gezet. In zijn brieven aan zijn dochters is dezelfde familie opnieuw te volgen, maar in heel andere omstandigheden.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u informatie over de families Cnoop, Brouwer, Hesseling of Middagten? Stuur uw aanvulling? Ook oude foto's en vragen zijn welkom.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.