Wommels in de 18de eeuw
Bleekgoed op De Terp
Het grasveld De Terp was sinds 1672 eigendom van het burgerlijk armbestuur. Mensen uit de huizen eromheen konden een stukje huren om de was op te bleken: witte lakens werden op het gras gelegd en herhaaldelijk natgemaakt. Die plek werd ook gebruikt voor kaatsen, jaarmarkten, keuringen van vee en wedstrijden met rijtuigen. De naam Keatsebaen wordt al in de 18de eeuw vermeld.
Bij de kerk lag de Keatsebaen, waar het kaatsspel werd gespeeld. De naam komt al in de 18de eeuw voor. Op het open terrein van De Terp kwamen mensen ook samen voor de jaarmarkt, veekeuringen en ringrijden: wedstrijden waarbij ruiters of menners rijdend een ring moesten steken.
Zuivel uit het weideland
Rond Wommels hielden boeren melkvee. Melk werd verwerkt tot boter en kaas, waarvoor mensen melk moesten karnen, wrongel behandelen en producten afvoeren. Op het land lag in de zomer de nadruk op hooien; in de winter werd het vee gevoerd uit het opgeslagen hooi. Vervoer naar de handel in Bolsward verliep over weg en vaart.
De trekvaart, de Noorderhaven en de molen
De Bolswarder Trekvaart liep sinds 1638 langs Wommels. Bij de Noorderhaven stonden huizen en een timmerschuur aan het water. In een advertentie uit 1780 werd een huis met timmerhuis en schuur aan de trekvaart aangeboden als geschikt voor "alderhande Negotien en Fabriequen" - handel en bedrijven. De gebouwen lagen op de hoek van de trekvaart en de Noorderhaven.
In 1781 hoorde bij zo'n pand ook het onderhoud van de wallen, voetpaden, stalten en vaartslattinge. Een andere akte noemt in 1782 een schuur die "tot aan de Have" stond. De korenmolen aan de Trekweg beschikte in 1777 over een aandeel in een schip met zeil en tuig en een scheepshuisje.
Stapertstate was een boerderij geworden
In zijn Vaderlandsch woordenboek beschreef Jacobus Kok de oude Stapertstate als een adellijk huis dat al lange tijd eerder zijn oorspronkelijke gedaante had verloren en in een gewone boerderij was veranderd. Het precieze jaar waarin het oude gebouw werd verbouwd of afgebroken, noemt hij niet. De familie Stapert was in Wommels nog in de 17de eeuw aanwezig: Epe Hessels Stapert overleed er op 7 mei 1664.
Het huis van de familie Van Sminia
De grietmannenfamilie Van Sminia woonde bij het dorp in een groot huis met tuinen en grachten. Achter het huis lag het park It Bosk. De toegang liep langs de kerk; een hek en een restant van de gracht zijn bewaard gebleven. De familie had een andere woonomgeving dan de arbeiders die later de tuingrond mochten huren.
Een molen, herberg en ambachtslieden
Aan de Trekweg stond een molen waarvan eigenaren en gebruikers vanaf 1600 in stukken voorkomen. In de dorpsbuurt waren bovendien een smederij, een bakkerij en een huis dat eerder als chirurgijnswoning diende. Een huis in Wommels kon tegelijk woonplek en werkplaats zijn. Deze geschiedenis is voor verschillende straten en panden onderzocht op basis van de oude eigendomsregisters.
De oudere herberg lag bij De Terp. In de 17de eeuw kwam er een nieuwe herberg bij de brug, vlak bij de weg en de vaarverbinding. De herberg bij de brug stond bij een belangrijke verbinding over water en land. De oude herberg en haar rechtskamer worden beschreven bij Wommels in de 16de en 17de eeuw.
Wat is nog zichtbaar?
- De Terp, het groene middelpunt van het dorp.
- De oude dorpsstraten, met de verbindingen naar de vaart.
- Het hek en een deel van de gracht van Sminiastate.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, notitie, dagboek of foto over Wommels? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.