Wommels in de 19de eeuw
Een weidedorp met vaarten en wegen
De bebouwing van Wommels lag in de 19de eeuw rond de terp en de vaart. Richting Bolsward, Spannum en Easterein kwamen betere uitvalswegen. Boeren vervoerden melk, boter, kaas, vee en hooi. Langs de Noorderhaven konden schippers lading meenemen. De straat en het water waren allebei onderdeel van het werk.
1870: een park in 72 moestuinen
Sminiastate, het huis van de grietmansfamilie bij de kerk, werd omstreeks 1870 afgebroken. Van het park It Bosk maakten de beheerders 72 percelen die aan arbeiders werden verhuurd. Een gezin kon daar groente verbouwen voor de eigen tafel. Het hek en de gracht bleven als herkenbare delen van het oude terrein bestaan.
Schoolkeuze voor de gezinnen
Tot 1872 was er één school in Wommels. In dat jaar kwam er ook een christelijke school. Ouders kregen daarmee verschillende onderwijskeuzes in hetzelfde dorp. In 1889 werd een gereformeerde kerk gebouwd aan de westelijke toegangsweg; het gebouw is tegenwoordig een woonhuis.
1847: een nieuw orgel in de Jacobikerk
Op 15 januari 1847 werd in de Jacobikerk een nieuw orgel van Pieter Jans Radersma uit Wiuwert ingewijd. Bij de bouw gebruikte hij ook pijpen uit het oudere kerkorgel. Een jaar later gaven de kerkvoogden hem een zilveren tabakspot. Radersma was orgelmaker, net als zijn vader Jan Reinders.
1898: een linde van Grelina Jacoba Stapert
In december 1898 schonk Grelina Jacoba Stapert uit Amsterdam het dorp een lindeboom met een ijzeren hek ter gelegenheid van de inhuldiging van koningin Wilhelmina. De schenkster voelde zich verbonden met haar voorouders van de familie Stapert uit Wommels. In het ronde hek zijn portretten van de jonge koningin verwerkt. De boom staat op de Lytse Terp.
1893: twintig boeren beginnen een zuivelfabriek
Op 11 april 1893 ondertekenden twintig veehouders uit Hennaarderadeel de oprichting van een coöperatieve zuivelfabriek in Wommels. Een jaar eerder was er al een particuliere fabriek gekomen aan de Bolswardervaart. Bij de coöperatie konden melkveehouders hun melk gezamenlijk laten verwerken. De melkaanvoer en de afvoer van boter en kaas werden onderdeel van de dagelijkse routes door het dorp. De fabriek uit 1893 kreeg later de naam De Takomst.
Wat is nog zichtbaar?
- De vaart en de wegen richting Bolsward en Easterein.
- De resten van het vroegere Sminiapark.
- De kerk, oude woonstraten en het voormalige gereformeerde kerkgebouw.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, notitie, dagboek of foto over Wommels? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.