Januari 1796: De bezetting van de Fransen in Leeuwarden. Hieronder een verslag uit het dagboek van de afgezette burgemeester Storm.

Januari 1796

8 januari
Er ontstond een conflict over de verandering van het stadsbestuur.
De representanten hadden een plan gestuurd aan de municipaliteit (het bestuur van de patriotten) om het volk op te roepen om nieuwe stadsbestuurders te kiezen.
De volgende dag ging een commissie van de municipaliteit naar het Landschapshuis en verklaarde dat zij dit reglement niet wilden laten voorlezen, omdat volgens hen de representanten niet het recht hadden om regels op te leggen; dat moest door het volk gebeuren.

Daarop lieten de patriotten op maandag 11 januari een eigen plakkaat voorlezen, waarin het volk werd opgeroepen om op woensdag, donderdag en vrijdag op het stadhuis te komen stemmen, telkens vier groepen per dag, inclusief mensen van buiten de stad.

Het Waagplein in Leeuwarden in 1790

13 januari
’s Ochtends om half negen begon de klok te luiden, gedaan door G. van Gurkum, maar hij werd door de stadsmajoor en diens knechten weggehaald en naar het stadhuis gebracht.
Er stroomde een grote menigte naar het Hof. Daar werd een stuk voorgelezen waarin men werd gewaarschuwd om niet te komen stemmen op verzoek van de municipaliteit.
Door luid geschreeuw van de aanwezigen was dit echter nauwelijks te verstaan.
Daarna werd een protest van de municipaliteit voorgelezen, wat werd beantwoord met luid gejuich en kreten als: “Voor de duivel zullen geen representanten de baas zijn!”
Kort daarna werden Franse jagers onder de wapenen gebracht en bij het Hof opgesteld, uit vrees voor ongeregeldheden.

De municipaliteit negeerde de waarschuwing en liet toch mensen stemmen.
Voor het stadhuis stonden twee staatsboden om mensen te waarschuwen, maar daarachter stonden stadsboden die juist zeiden dat men naar binnen moest gaan.
Er werd die dag toch gestemd, en dit ging de hele dag door.
’s Avonds om zes uur verlieten de municipaliteitsleden het stadhuis.

Maar om zeven uur ’s avonds kwam het hele garnizoen, zowel Fransen als cavalerie, onder de wapenen.
De plaatsvervangend procureur kwam met dienaren en Franse jagers naar de huizen van de municipaliteitsleden.
H. Burgering en Albert Miedema werden gearresteerd en naar het Blokhuis gebracht.
Acht andere leden waren al gevlucht.
Westerveldt werd eerst bewaakt, maar op 14 januari vrijgelaten omdat hij kon aantonen dat hij al drie weken ziek thuis was geweest.

Het blokhuis (gevangenis) in 1790

14 januari
De representanten stelden zes nieuwe leden aan als municipaliteitsleden, naast Westerveldt:

• H. Eringa, koopman
• R. Bloembergen, koopman
• H. Bruinsma, chirurg
• A. van Tuinen, koopman
• Daam Fokkema, advocaat
• Johannes Romkes, rentenier (rooms-katholiek)

22 januari
Koeriers uit Groningen brachten bevelen voor het leger om te vertrekken.
Op 23 januari vertrokken Franse artilleristen en jagers, gevolgd door andere troepen.
Ook soldaten uit kleinere steden kwamen aan en vertrokken op 25 januari weer.
Vrijwel alle militairen verlieten de stad, behalve ongeveer vijftig ruiters.
Niemand wist precies waar zij naartoe gingen, al werd gedacht richting Groningen.

26 januari
’s Middags kwamen verschillende burgergroepen onder de wapenen, samen met kanonniers en geschut.
Zij gingen naar het Landschapshuis om de representanten te dwingen de gevangenen uit de municipaliteit vrij te laten en de gevluchte leden terug te laten keren.
Na lang wachten en onder druk van de gewapende macht werd dit toegestaan.

Diezelfde avond en nacht werden alle burgers opnieuw onder de wapenen gebracht en marcheerden met kanonnen naar het Blokhuis.
Daar werden H. Burgering, Miedema, Feugen en een boer uit De Rijp (die Haarsma had doodgeschoten) vrijgelaten.
Ook Roosma werd uit het tuchthuis gehaald.
Zij werden onder tromgeroffel en muziek naar hun huizen begeleid.

26 januari (vervolg)
Later die dag kwamen opnieuw gewapende burgers bijeen met kanonnen en gingen naar het Landschapshuis.
Zij haalden daar verschillende representanten weg en brachten hen naar het Blokhuis:

• K.W. Coulon
• W. Wopkens
• K. Gorter
• Dominee Wesselius
• Knijff
• P. Fontein

Verschillende anderen waren gevlucht, en weer anderen kregen huisarrest opgelegd.

Na deze acties marcheerden zij naar de Hoeksterpoort en haalden daar de gevluchte municipaliteitsleden terug, die onder begeleiding naar hun huizen werden gebracht.

27 januari
Uit verschillende dorpen kwamen ongeveer 400 gewapende boeren naar de stad, met trommels en fluiten.
Zij marcheerden door de stad naar de hoofdwacht en de Fraterniteit.

’s Middags werd bekendgemaakt dat de tijdelijke municipaliteitsleden waren afgezet en dat de eerdere, gevluchte en gevangengenomen leden weer in hun functies werden hersteld.

Daarop begeleidden burgers en boeren de herstelde bestuurders met trommels en fakkels naar het stadhuis, onder luid gejuich.
Daarna marcheerden zij terug naar de Lange Pijp en gingen uiteen.
De boeren werden bij burgers ingekwartierd, meestal twee per huis.

28 januari
Er werden vlaggen geplaatst op de torens en het stadhuis.
’s Middags kwamen 250 boeren uit de Bildtstreek binnen, die bij burgers werden ondergebracht; bij ons drie mannen.

29 januari
In de nacht werd representant Spoelstra uit zijn bed gehaald en naar het Blokhuis gebracht.
Hij was schoolmeester in Oudeboorn.
Er kwamen opnieuw veel boeren de stad binnen.

30 januari
Ook Sikko Aijlva en representant Broersma werden gearresteerd en naar het Blokhuis gebracht.
Er kwamen opnieuw boeren binnen.

’s Middags kwam al het gewapende volk in de stad bijeen, ongeveer 1600 man.
Zij marcheerden naar de Vrouwenpoort en haalden daar enkele personen op, waarna zij in optocht door de stad naar het stadhuis trokken, met trommels, vaandels en luid gejuich.
Daarna gingen zij terug naar de Lange Pijp en gingen uiteen.

’s Avonds kregen Bernardus Schrader en twee representanten uit Kollumerland huisarrest opgelegd.

Eten en drinken in Friesland