Robert Holmes in de London Gazette: de aanval op Terschelling, 1666
Een Engelse krant publiceerde eind augustus 1666 de eigen brief van schout-bij-nacht Robert Holmes over de vernietiging van koopvaarders in het Vlie en de brand van West-Terschelling. Zijn woorden zijn niet neutraal: hij rapporteerde zijn succes aan het Engelse gezag. Maar hij vertelt zelf hoeveel schepen hij aantrof, hoe zijn mannen aan land gingen, waarom hij haast had en hoe hij huizen in brand stak.
Zie ook de , het verslag van de getroffen eilandbewoners en het verhaal van de aanval op West-Terschelling.
afzonderlijke hertaling van het Engelse pamflet uit 1666
Hoe de Engelse krant het bericht aankondigde
Whitehall, 15 augustus volgens de Engelse kalender (25 augustus volgens de Nederlandse). De vorige avond was Sir Philip Howard als koerier van de Engelse vloot bij het Vlie aangekomen. Hij bracht nieuws van prins Rupert en de hertog van Albemarle. Volgens de krant waren er meer dan 150 Nederlandse schepen verbrand en was de plaats Brandaris op Terschelling, die de Engelsen op ongeveer duizend huizen schatten, eveneens in brand gestoken. De krant kondigde dit aan als een schitterend succes en drukte daarna de brief van Holmes af.
Holmes: de schepen op het Vlie
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik had op dinsdagavond van prins Rupert en de hertog van Albemarle het bevel gekregen het Vlie binnen te varen en dat eiland in brand te steken. Donderdagochtend kwam ik in het vaarwater. Vanaf de rede van Terschelling zag ik een grote vloot van ongeveer 170 grote en kleine schepen voor anker liggen op de rede van het Vlie.
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik vond dat wij een goede dienst zouden bewijzen door deze schepen te vernietigen. Ik begreep dat er niet veel oorlogsschepen tussen lagen en zag dat de koopvaarders dicht bij elkaar lagen. Daarom dacht ik dat wij ze snel in brand konden steken. Ik voer het vaarwater binnen met vijf branders, enkele kleine vaartuigen en één fregat van de vijfde klasse. Een aantal andere fregatten liet ik op de rede van Terschelling achter.
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik stuurde de branders vooruit. Zij staken twee oorlogsschepen en andere schepen die de vloot verdedigden in brand. Meteen stuurde ik alle beschikbare sloepen op de overige schepen af. Dat ging zo snel dat het grootste deel van de vloot binnen korte tijd brandde.
Een oorlogsschip rond 1650.
De schepen die ontsnapten
Een schip uit Guinea met 24 kanonnen en drie kleine kaperschepen wisten samen in een nauw deel van de vaargeul te komen. Zij beschermden nog vijf schepen die verder voor hen uit waren geraakt. Onze sloepen konden de groep daar niet bereiken. Veel van onze kleine vaartuigen liepen zelf vast op de ondiepten. Daardoor konden wij onze mannen ook niet op Vlieland aan land zetten.
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Wij wilden die landing de volgende ochtend toch uitvoeren. Maar 's nachts kwam er een windvlaag met zoveel regen dat een groot deel van de geweren en munitie in de schuiten, kitsen en sloepen onbruikbaar werd.
Ik ging met elf compagnieën aan land
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik ging toen met elf compagnieën op Terschelling aan land. Wij zagen hier en daar enkele mannen, maar ondervonden weinig tegenstand. Ik liet de voornaamste plaats van het eiland in brand steken. Uit alles wat ik erover kon vernemen, was dat een rijke plaats geweest.
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik zou ook alle andere dorpen op het eiland hebben verbrand, maar het was bijna hoogwater. Ik wilde die gelegenheid om weer op zee te komen niet laten voorbijgaan. Ik vond het belangrijker dan nog minstens 24 uur te blijven om een of twee kleine dorpen te verwoesten. Bovendien was de vaargeul tussen de boeien smal en zonder gunstige wind niet gemakkelijk te bevaren.
Robert Holmes, brief gepubliceerd in de London Gazette (1666); moderne hertaling.
Ik kon niet nauwkeurig zeggen hoeveel schade de Nederlanders hadden geleden, maar ik was ervan overtuigd dat die groot was. Misschien zouden wij daarover later uit Amsterdam meer berichten ontvangen. Ons eigen verlies was gering: niet meer dan twaalf doden en gewonden samen. Ik schatte dat wij tussen de 150 en 160 schepen hadden verbrand.
Holmes: ik stak huizen aan de windkant in brand
Op Terschelling hield ik vijf compagnieën aan de buitenkant van het dorp om te voorkomen dat wij onverwacht door de vijand werden aangevallen. Ik stuurde vijf andere compagnieën het dorp in met de opdracht het in brand te steken. Eén compagnie bleef achter om onze sloepen te bewaken.
Omdat de mannen mij te langzaam met het uitvoeren van dat bevel waren, stak ik zelf enkele huizen aan de windkant van het dorp in brand. Daarmee wilde ik mijn mannen dwingen sneller weg te gaan. Het had het gewenste gevolg: binnen een halfuur stond het grootste deel van de plaats in vlammen. Zonder die brand zou het moeilijk zijn geweest de mannen zo snel terug te halen.
Een dorpsstraat rond 1650.
Welke Engelse schepen hij noemt
Holmes noemt de volgende fregatten en andere vaartuigen. De eerste vijf waren volgens de Engelse indeling schepen van de vierde klasse, de volgende drie van de vijfde klasse.
- Tiger, Assurance, Dragon, Hampshire en Advice.
- Garland, Pembroke en Sweepstakes.
- Elf kitsen en andere kleine vaartuigen, 45 tot 50 sloepen en de sloepen die de grotere schepen konden missen.
- Vijf branders: vaartuigen die de Engelse bemanning brandend tegen vijandelijke schepen liet drijven of varen.
- De Fan Fan, het kleine jacht van prins Rupert, waarop Holmes zelf voer.
De Advice en Hampshire bewaakten buiten de vaargeul de boeien, zodat geen vijandelijke schepen die konden verwijderen. De Tiger, Assurance, Dragon, Garland en Sweepstakes bleven op de rede van Terschelling. De Pembroke voer met vijf branders, drie kitsen en de sloepen naar de koopvaarders.
Wie de mannen aanvoerden
Volgens het gedrukte verslag namen de volgende commandanten aan de operatie deel:
- Sir Robert Holmes, Sir Philip Howard en Sir William Jennings.
- Kapitein Bellasyse, kapitein John Holmes, kapitein Hellyn en kapitein Guy.
- Kapitein Wiltshire, kapitein Hammond, kapitein Butler en kapitein Haddock.
In totaal telden de elf compagnieën volgens het bericht minstens 1.200 manschappen. Deze opgave komt uit Engelse berichtgeving en is niet onafhankelijk gecontroleerd.
De krant: soldaten keerden met dukaten terug
Na Holmes' brief volgt het oordeel van de Engelse krantenredactie. Zij prijst de planning, de leiding en de uitvoering van de onderneming. De officieren zouden roem hebben verworven. De gewone soldaten en zeelieden, schrijft de krant, keerden terug met de zakken vol dukaten en andere buit. Die buit was afkomstig van de koopvaardijschepen en uit het verbrande dorp.
Die laatste mededeling is belangrijk. In het afzonderlijke officiële Engelse pamflet staat dat Holmes bij de scheepsaanval plundering had verboden. De Engelse krant meldt desondanks dat de mannen op de schepen en in het dorp veel waardevolle goederen buitmaakten.
De oorspronkelijke formulering van Holmes
I was forced to set fire on some of the houses to the windward of the town
Soldaten rond 1650.
Wat is nog te zien?
- West-Terschelling: het dorp en de Brandaris
- Terschelling: eiland en dorpen
- Rijksmuseum: prenten over 1666
Andere dorpen en verhalen uit deze eeuw
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.