West-Terschelling: dorp aan het Vlie
West-Terschelling ligt bij het vaarwater het Vlie. Vanuit het dorp waren koopvaarders, vissersvaartuigen en schepen die de beschutte haven zochten te zien. De ligging bracht werk voor zeelieden, loodsen, winkeliers, herbergiers en de mensen die schepen bevoorraden of herstelden. Op de eilandpagina staan ook de andere Terschellinger dorpen.
De Brandaris werd in 1594 gebouwd en bleef het herkenningspunt aan de westpunt. Wie naar de Noordzee voer moest tussen de zandbanken van het Vlie door.
West-Terschelling en de Brandaris rond 1860.
Een dorp in brand, 20 augustus 1666
Engelse oorlogsschepen vernietigden op 19 augustus 1666 koopvaarders in het Vlie. De dag erop gingen Engelse soldaten aan land en staken West-Terschelling in brand. Een groot deel van de woningen ging verloren. De kerk, de Brandaris en enkele andere gebouwen bleven staan. De predikant Den Heussen schreef vanuit Vlieland over de ramp en over de angst van bewoners. Zijn bericht berust deels op wat hij van anderen hoorde.
Het uitgebreide verhaal over de aanval van 1666 vergelijkt de Engelse en Nederlandse berichten. West-Terschelling beschrijft ook het herstel van de woningen na de brand.
Loodsen en een reddingboot
De reddingmaatschappij stationeerde in 1825 een roeireddingboot in West. De boot bleef tien jaar ongebruikt voordat zij haar eerste redding uitvoerde. Roeiers waren afhankelijk van wind, branding en de afstand tot gestrande schepen. Verderop op het eiland kwamen daarom ook reddingstations.
De haven ontwikkelde zich in de 19de eeuw en loodsen kregen een vaste rol. West-Terschelling in de 19de eeuw behandelt berichten uit 1885 over het uitzetten van betonning en het bergen van de lading van gestrande schepen.
Een stoomboot aan een aanlegplaats, algemene afbeelding uit de 19de eeuw.
Wat een bezoeker in 1881 optekende
Een reiziger noteerde wat hij in West-Terschelling zag en hoorde. Aan een huis hing de eilandvlag. Hij vroeg naar de kleuren, kreeg een uitleg in een rijmpje en sprak met mensen over hun eigen taal. Verder bezocht hij vissers en hoorde hij hoe zij nieuws, prijzen en verhalen met elkaar uitwisselden. Het reisverslag van 1881-1882 bewaart de woorden van de bezoeker en verschillende mensen die hij sprak.
West-Terschelling vanaf het water rond 1860.
Visserij en havenleven
De natuurlijke Dellewalbaai bood beschutting aan de schepen. West groeide uit tot een havenplaats waar zeelieden, loodsen, vissers en scheepsreparateurs werkten. In de 19de eeuw lagen vissersschuiten, loodsboten, kleine vrachtschepen en de postboot in dezelfde haven.
Bij de visafslag werd de gevangen vis verkocht; er waren ook kopers die aan boord zaken deden. Aan het einde van de eeuw kwamen in de herfst Volendammer vissers naar West. Hun botters brachten kabeljauw, schelvis, rog en tarbot niet alleen aan wal op het eiland, maar lieten de vangsten ook naar Amsterdam en Nieuwediep varen.
Een bezoeker uit 1881-1882 liet ook de gesprekken uit het wachthuis bij de haven op papier achter.
Onbekende auteur van Een bezoek aan het eiland Terschelling, De Belgische Illustratie (1881-1882); moderne hertaling.
Ik hoorde hoe de vissers bijeenkwamen om de vangst en de prijzen te bespreken. Een klein aantal mannen las de kranten voor. Daarna kwamen de verhalen van eigen grote daden. Men wist heus wel dat er flink overdreven werd, maar degene die het beste kon vertellen, kreeg juist daarom de meeste bewondering.
P.J. Wichers, eerste indruk van West-Terschelling (1899), in modern Nederlands
Vanaf de Noordzee leek het dorp achter zware duinen verscholen te liggen. Boven die duinen zag men vooral de Brandaris en enkele herkenningstekens voor de scheepvaart. Vanaf de zuidkant was de indruk heel anders. De huizen leken er bijna als speelgoed door elkaar te staan. Er waren wel straten met bomen aan weerszijden, maar van straatbestrating was nauwelijks sprake. De havenkant was juist wel bestraat en werd gebruikt als wandelplaats, vooral door zeelieden na hun werk.
In de haven lagen vissersvaartuigen naast loodsschepen, tonnenleggers en soms militaire schepen. Bij slecht weer kwamen vissers met grote haast binnen. De luide stemmen van bemanningen klonken bij het vastleggen van de schepen boven wind en golven uit.
Het kerkdorp Hoorn
Tussen Lies en Oosterend ligt Hoorn, met de Sint-Janskerk, oude boerderijerven en de geschiedenis van het werk op het land en de dorpsbuurten.
Het strand en de zeevaart
In scheepsrampen en reddingen en bij strandjutten en strandvonderij waren de haven, zeevarenden en eilandbewoners nauw betrokken.
Wat is nog zichtbaar?
- De Brandaris uit 1594.
- De Westerkerk en de oude straatstructuur.
- De haven en de ligging aan het Vlie.
- Museum 't Behouden Huys in West-Terschelling.
Andere dorpen en eeuwen
Op Terschelling kwamen ook inkomsten uit de cranberrypluk en de handel in bessen.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.