Midsland: dorp op de hogere strandwal
Midsland ligt landinwaarts, tussen West-Terschelling en de dorpen naar het oosten. Het oude dorp ontstond op hoger gelegen zandgrond. Oosterburen en Westerburen groeiden uit tot straten met woningen, winkels en gebouwen van het dorpsbestuur. Rond het dorp lagen akkers, weiden en lagere poldergronden.
Bij het nabijgelegen Striep lag een oude kerk en een kerkhof. Midsland had later een eigen kerk. Het dorp had een andere positie dan het haven- en loodsendorp West-Terschelling.
Een boerenerf rond 1715, algemene illustratie; geen dorpsgezicht van Midsland.
Huizen, bestuur en kerk
In de 17de eeuw werd Midsland bestuursplaats voor Oost-Terschelling. De bronnen noemen een drosthuis. Een drost was een bestuurder die namens de heer het gezag uitoefende en bij rechtspraak betrokken kon zijn. De oude dorpshuizen aan Oosterburen bewaren bouwsporen uit 1648, 1698 en 1722.
Bij de kerk aan Westerburen staat een reeks oude grafzerken. De oudste vermeldde in de monumentenbeschrijving het jaar 1540. De huidige kerk werd in 1880-1881 gebouwd waar de oudere kerk had gestaan.
1825: het water bereikt het dorp
In februari 1825 kwam het water over de laaggelegen polder. Huizen op de hogere plaatsen bleven meer gespaard, maar boerderijen aan de zuidkant kregen zware schade. In Midsland werd vee in de toenmalige kerk ondergebracht toen schoon drinkwater schaars was. Midsland in de 19de eeuw vertelt wat hierover is vastgelegd.
Een overstroomde boerderij en redding van bezittingen, algemene illustratie van de 19de eeuw.
Een bezoeker drinkt thee en gaat weer verder
Een reiziger uit 1881-1882 reed met een groep zingende eilanders van West naar Midsland. Bij het dorp maakten zij halt voor thee en etenswaren die in de kist van de voerman waren meegenomen. Daarna ging de tocht door naar Hoorn en Oosterend. Zijn oorspronkelijke reisverslag bevat de woorden en vergelijkingen van de bezoeker.
Een wagen op een landweg rond 1850, algemene illustratie.
Het dagje uit had ook een publiek. De reiziger noteerde wat de kinderen en omstanders deden.
Onbekende auteur van Een bezoek aan het eiland Terschelling, De Belgische Illustratie (1881-1882); moderne hertaling.
Toen wij in een herberg bij Midsland samen zongen, kwamen de dorpskinderen buiten luisteren. De muziek kwam van de harmonica die de vrouwen bij zich hadden. Bij het vertrek hoorde ik mensen commentaar geven op hun zang. Later zongen wij onderweg gewoon door, terwijl de wagen ons over de zandweg naar West terugbracht.
P.J. Wichers, over Midsland (1899), in modern Nederlands
Midsland had in de late 19de eeuw een centrale plaats tussen de westelijke haven en de oostelijke dorpen. Een bezoeker die uit West kwam, volgde de weg langs akkers, erven en huizen met tuinen. De rijwegen waren echter in slechte staat. Bij herfstweer kon men bij Midsland in diepe modder terechtkomen. Voor het onderhoud moesten de boeren worden ingeschakeld en op sommige plekken werd opgewaaid zand met karren weggehaald.
Tijdens uitstapjes hielden reizigers onderweg stil voor thee, brood en andere meegebrachte etenswaren. De bezoekers uit 1881-1882 schreven uitvoerig over het samen zingen op de wagen en de discussies over het lied dat bij de terugkeer naar West zou worden ingezet.
Het brood, de melk en het land
Midsland lag bij de akkers en de polder. Van het land kwamen onder meer rogge, haver, gerst, bonen, erwten en aardappelen. In het grasland hield men koeien, schapen en paarden. Het hooi werd bewaard om de dieren de winter door te helpen. Boerengezinnen konden sommige levensmiddelen zelf produceren, maar verkochten ook melkproducten, graan en vee.
In de 19de eeuw gingen boter en landbouwproducten met schepen naar de vaste wal. De opbrengsten van het land konden worden aangevuld met visserij, scheepvaart, eendenkooien en ander werk. Vanuit West-Terschelling vertrokken de schepen; naar Midsland ging de tocht over zandwegen en langs verspreide huizen en moestuinen.
Het Galgeduin en de rechtspraak
Terschelling had als hoge heerlijkheid eigen bevoegdheden voor zware strafzaken. In een goederenregister van omstreeks 1560 wordt land genoemd dat "by de galge" lag. Het Galgeduin lag even ten noordwesten van Midsland.
Een strafregister vermeldt dat op 16 november 1540 Yoost Steffens werd opgehangen wegens kerkroof op Terschelling. De plaats van zijn executie wordt niet genoemd.
"De 16 nov. is een Yoost Steffens wegens kerkeroof op Terschelling opgehangen."
Het kerkdorp Hoorn
Tussen Lies en Oosterend ligt Hoorn, met de Sint-Janskerk, oude boerderijerven en de geschiedenis van het werk op het land en de dorpsbuurten.
Een gezin na een scheepsramp
In 1863 verloren de achterblijvers van Leendert en Cornelis Groendijk zowel hun gezinsleden als inkomsten uit de zeevaart.
Wat is nog zichtbaar?
- Het oude stratenpatroon van Oosterburen en Westerburen.
- De kerk uit 1880-1881 met oudere grafzerken.
- Huizen aan Oosterburen uit de 17de en 18de eeuw.
- Het verhoogde kerkhof bij de kerk.
Andere dorpen en eeuwen
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.