Harlingen in de 17de eeuw

Harlingen was een drukke havenstad. Rond 1700 woonden er ongeveer 7.000 mensen. Scheepvaart, handel, visserij, werven en de Friese oorlogsvloot zorgden voor werk. Op de kades liepen bestuurders en kooplieden naast matrozen, sjouwers, timmerlieden, vrouwen die winkels of herbergen dreven en kinderen uit het weeshuis.

1644–1645: de Admiraliteit verhuist naar Harlingen

De verhuizing van de Friese Admiraliteit uit Dokkum wordt in bronnen met 1644 en 1645 gedateerd; in 1645 was het college in Harlingen gevestigd. De stad beloofde huisvesting aan de Zuiderhaven. Daar kwamen vergaderruimten, pakhuizen, werkplaatsen, een gevangenverblijf en scheepshellingen.

Een oorlogsschip vergde hout, teer, touw, zeilen, ijzer, geschut, voedsel en een grote bemanning. Daardoor verdienden ook veel mensen aan de oorlogsvloot die zelf nooit op een oorlogsschip voeren.

1646: vier uur met de trekschuit

Op 10/20 april 1646 stapte stadhouder Willem Frederik om vier uur 's morgens in de trekschuit. Vier uur later kwam hij in Harlingen aan, waar het stadsbestuur hem ontving. Hij sprak ongeveer een uur met de bestuurders voordat hij verder reisde per zeeschip.

De trekvaartverbinding was toen nog nieuw. Op 29 maart 1646 was de geregelde lijn Harlingen–Franeker–Leeuwarden geopend. Een paard op het jaagpad trok de schuit, waardoor reizigers minder afhankelijk waren van wind.

Willem Frederik over reizen, handel en feest in Harlingen

1649: graan in de haven

In 1649 hoorde Willem Frederik van dokter Jacobus dat er grote hoeveelheden graan waren aangekomen. Volgens de dokter had Harlingen daarvan 1.200 lasten ontvangen en was de handel in dit product, na Amsterdam, zeer groot. Dit is een mededeling uit het dagboek, geen moderne handelsstatistiek.

Een nacht op het jacht

In mei 1649 wandelde Willem Frederik naar Harlingen en ging aan boord van zijn jacht. Dertien vrouwen en jonge vrouwen kwamen op bezoek. Het gezelschap dronk, liet het geschut afvuren, at rond acht uur en danste tot het daglicht. Het is een blik op het leven van de elite, niet op een doorsnee Harlinger huishouden.

1661: ruzie om een slaapplaats op het veerschip

Sixtus Petri Arnoldinus reisde in juli 1661 met de trekschuit van Leeuwarden naar Harlingen en nam daar het veerschip naar Amsterdam. Aan boord bleek een Leeuwarder bierhandelaar met vrouw en kinderen de door hem gereserveerde slaapplaats te gebruiken. De kleine kajuit maakte het conflict extra lastig. Het verslag laat zien dat een zeereis vanaf Harlingen ook wachten, beperkte ruimte en onderhandelen over een bed betekende.

Walvisvaart en koopvaardij

Harlinger schepen voeren naar Amsterdam, Engeland, de Oostzee en noordelijke wateren. In het midden van de eeuw namen Harlingers deel aan de walvisvaart. Scheepswerven, touwslagerijen, zeilmakers en kuipers waren nauw met deze vaart verbonden.

Harlingen rond 1664.

Het stadsweeshuis

Rond 1664 verbleven grote aantallen kinderen in het stadsweeshuis. Het huis had een eigen schoolmeester. Weeskinderen kregen onderdak en onderwijs, maar stonden tegelijk onder streng toezicht en konden worden ingezet bij werk of bij een baas worden geplaatst.

Tonnen uit, tonnen binnen

De armenvoogden waren verantwoordelijk voor een deel van de zeetekens op de vaarroute naar Harlingen. Uit hun rekeningen blijkt dat tonnen in maart werden uitgelegd en in november weer werden ingehaald. Storm en aanvaringen veroorzaakten reparaties. In 1673 waren de kosten zo hoog dat de armenvoogden de stad vroegen het werk over te nemen.

Armenzorg, zeetonnen en bakens rond Harlingen

In beeld

De oude haven- en stadsbeelden zijn ook te bekijken in de historische beeldgalerij van Harlingen.

Haven rond 1700.

De trekvaart naar Leeuwarden en Harlingen

Vanaf 1646 veranderde de trekschuit het reizen tussen Leeuwarden, Franeker en Harlingen.

In mei 1683 vertrok een onbekende Friese reiziger vanuit Leeuwarden via Harlingen naar Holland en Engeland. Zijn reisjournaal van 1683 met de overnachting aan de haven beschrijft de reis per schip, schuit en wagen.

Reisjournaal van 1683 met de overnachting aan de haven