Berlikum in de 17de eeuw
Berlikum bleef een grote plattelandskern met markt, adel, ambachtslieden en verschillende geloofsgemeenschappen. De markt trok ook bezoekers van buiten het dorp.
1606: Dirck Jansz ziet iets wonderlijks op de markt
De Bildtboer Dirck Jansz bezocht in 1606 de Berlikumer markt. In zijn dagboek noteerde hij een voor hem uitzonderlijk schouwspel: een zeer klein mens, in latere beschrijvingen een “lilliputter” genoemd. Voor iemand die vooral familie, landbouw, weer en lokale gebeurtenissen opschreef, was dit bijzonder genoeg om te bewaren.
De bewaarde wetenschappelijke bespreking vat deze passage samen, maar geeft in de geraadpleegde online tekst niet de exacte woorden van Dirck. Daarom staat hier geen verzonnen citaat.
Markt rond 1650.
1646: een toekomstige paus op de paardenmarkt
Doeke van Hemmema kreeg in 1646 bezoek van kardinaal Fabio Chigi. Chigi reisde als pauselijk gezant naar de vredesonderhandelingen die zouden leiden tot de Vrede van Westfalen. In Berlikum bezocht hij de bekende paardenmarkt. Later werd hij paus Alexander VII. Een gedenkbord dat aan het bezoek herinnerde kwam in het Fries Museum terecht.
Haven rond 1650.
1658: ruzie over de nieuwe predikant
Toen Nollius Hajonides in 1658 predikant van Berlikum moest worden, stonden verschillende partijen tegenover elkaar. De regionale kerkvergadering, de classis, keurde zijn benoeming als predikant goed, tegenstanders gingen in beroep en uiteindelijk handhaafden Gedeputeerde Staten de beslissing. Omdat de vacature lang duurde, werd Hajonides al voorlopig ingezet.
“opdat sodanigen populeusen gemeente niet worde verwest”
Motivering uit 1658: de grote gemeente mocht niet zonder bediening blijven.
Hajonides werd op 1 augustus bevestigd en deed op 8 augustus zijn intrede, nadat tegenstanders tot bij het Friese provinciebestuur bezwaar hadden gemaakt.
Doopsgezinden naast de hervormden
Ook de doopsgezinde gemeente bleef belangrijk. Voor 1695 is een telling van 48 economisch zelfstandige en gedoopte gezinsleden bekend. Dat is geen totaal van alle doopsgezinden of inwoners, maar wel een concreet cijfer voor een tweede geloofsgemeenschap in het dorp.
Smederij rond 1650.
1605: een kuiper uit Berlikum in de rechtsstukken
In Friese rechtsstukken uit het begin van de 17de eeuw duikt Juke Wibrands op als kuiper in Berlikum. Ook boeren, voogden en andere dorpsbewoners komen in processen en koopakten voor. Zulke losse vermeldingen geven een concreter beeld van de beroepsbevolking achter de grotere verhalen over kerk en bestuur.
1668: de ‘Nieuwe Straat’
Bij de verkoop van een huis in 1668 wordt in Berlikum een Nieuwe Straat genoemd, later de Kruisstraat. De naam wijst op uitbreiding en verdichting van de dorpsbebouwing in een plaats die voor een Fries dorp een opvallend grote buurt had.
Wat is nog zichtbaar?
- De Koepelkerk staat op de plaats van de oudere kruiskerk.
- De Hemmemapoarte en het terrein van Hemmemastate.
- De oude markt- en havenstructuur rond Buorren en Ried.
- De Doopsgezinde kerk als opvolger van een veel oudere gemeente.
Musea en bezoekerspunten
- Koepelkerk Berltsum.
- Hemmemapark en Hemmemapoarte.
- Doopsgezinde kerk Berltsum.
- Fries Museum voor het gedenkbord van het bezoek van Chigi.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.