Van eerste trekschuit tot spoorlijn: Leeuwarden-Harlingen

De verbinding tussen Leeuwarden en Harlingen veranderde in iets meer dan twee eeuwen ingrijpend. In 1646 trok voor het eerst een paard een passagiersschuit over de nieuwe trekweg. In 1829 voer er een snellere barge met aansluiting op de stoomboot naar Amsterdam. In 1863 reed de eerste trein. De route laat goed zien hoe reizen in Friesland veranderde.

29 maart 1646: een bruid in de eerste trekschuit

De Harlinger Claes Jurjens Fontein trouwde op 30 maart 1646 met Antje Reinders Jeddema uit Leeuwarden. Een dag voor het huwelijk leende de magistraat van Harlingen hem de nieuwe trekschuit en huurde er paarden bij. Fontein voer naar Leeuwarden om zijn bruid op te halen.

De proefvaart trok veel bekijks. Op het zilveren trouwkistje dat aan het huwelijk herinnerde, werd later vastgelegd dat de trekweg tussen Leeuwarden en Deinum als het ware met mensen was bezaaid. De nieuwe manier van reizen was voor veel Friezen nog een bezienswaardigheid.

Een geregelde dienst

De vaarweg bestond al. Nieuw was vooral de trekweg langs het water, het paard dat de schuit voorttrok en de dienstregeling. De steden Leeuwarden en Harlingen financierden de aanleg samen. Kort na de proefvaart begon de geregelde dienst. Schippers kregen overdekte trekschepen en er kwamen paarden, stallen, tollen en regels voor de exploitatie.

De route liep vanuit Leeuwarden via het gebied van Deinum en Dronrijp naar Franeker en verder naar Harlingen. De verbinding was belangrijk voor reizigers, handel en de aansluiting op zeevervoer vanuit Harlingen.

1661: op weg naar Londen

Sixtus Petri Arnoldinus, deurwaarder van het Hof van Friesland, vertrok op 28 juli 1661 met zijn vrouw en oudste zoon uit Leeuwarden. Hij noteerde dat zij per trekschuit naar Harlingen voeren. Over die etappe schreef hij verder bijna niets. Zijn uitvoerige reisverhaal begint pas echt wanneer het gezin vanuit Harlingen per veerschip naar Amsterdam vertrekt.

Juist die korte vermelding is bruikbaar: vijftien jaar na de opening was de trekschuit een gewone eerste etappe geworden voor een veel langere reis.

1829: een snellere barge

In september 1829 werd in de Leeuwarder Courant reclame gemaakt voor een nieuwe barge tussen Harlingen en Leeuwarden. De boot vertrok uit Harlingen na aankomst van de stoomboot uit Amsterdam. Op andere dagen vertrok hij om drie uur 's nachts uit Leeuwarden, zodat reizigers in Harlingen de stoomboot naar Amsterdam konden halen.

De advertentie prees de ruime zitplaatsen en de mogelijkheid om onderweg verversingen te krijgen. De tocht duurde gewoonlijk vier uur. Voor reizigers uit Leeuwarden werd daardoor een reis naar Amsterdam veel beter planbaar dan in de tijd dat men sterk van wind en losse aansluitingen afhankelijk was.

1830: soldaten vullen de trekschuiten

Tijdens de Belgische Opstand kreeg dezelfde verbinding een militaire functie. Op 8 november 1830 marcheerden vier compagnieën Friese schutters, samen ongeveer 600 man, door de Vrouwenpoort. Voor hun vervoer naar Harlingen lagen 24 trekschuiten en één barge klaar. Later die maand vertrokken opnieuw honderden mannen over dezelfde route.

Lees het afzonderlijke verhaal over de schutters die in 1830 per trekschuit uit Leeuwarden vertrokken.

1863: de trein neemt het over

Op 14 oktober 1863 werd de spoorlijn Leeuwarden-Harlingen feestelijk geopend. Voor een reis die met de barge in 1829 nog ongeveer vier uur duurde, bood de trein een veel snellere verbinding. De gewone treindienst begon later die maand.

De oude trekvaart verdween niet meteen als waterweg, maar de rol in het personenvervoer liep snel terug. In Leeuwarden werd de Harlinger Stal, waar de paarden van de trekschuitdienst stonden, na de aanleg van de spoorweg opgeheven.

De feestelijke opening van de eerste spoorlijn tussen Leeuwarden en Harlingen.