1830: honderden Friese schutters vertrekken per trekschuit

In het najaar van 1830 veranderde Leeuwarden in een verzamelplaats voor Friese schutters en vrijwilligers. De Belgische Opstand had geleid tot mobilisatie. Mannen uit verschillende Friese steden kwamen naar de hoofdstad en reisden vandaar verder naar Harlingen, Amsterdam en uiteindelijk naar hun militaire bestemming.

8 november: 24 trekschuiten en een barge

Op 8 november marcheerden vier compagnieën door de Vrouwenpoort. Samen telden zij ongeveer 600 man, onder wie 235 vrijwilligers. Bij het water lagen 24 trekschuiten en één barge klaar om de mannen naar Harlingen te brengen.

Een gewone vervoersverbinding veranderde zo voor één dag in een groot militair transport. In plaats van marktbezoekers, reizigers en koopwaar moesten tientallen schepen honderden bewapende mannen vervoeren.

Later die maand opnieuw vertrek

Op 29 november vertrokken de vijfde en zesde compagnie mobiele schutterij uit Leeuwarden. De Leeuwarder Courant meldde dat twaalf met vlaggen versierde trekschepen klaarstonden. De mannen vertrokken om zes uur 's morgens, terwijl de muziek van de schutterij speelde en vrienden en familie afscheid namen.

Deze groep telde ongeveer 200 man. Daarvan waren 115 vrijwilligers. In Harlingen lagen beurtschepen gereed om de reis naar Amsterdam nog dezelfde dag voort te zetten. Volgens een nagekomen bericht waren de mannen om twaalf uur 's middags al op zee.

Studenten trekken eveneens door de stad

In dezelfde dagen trokken studenten uit Groningen en Franeker als vrijwillige flankeurs via Leeuwarden naar Harlingen. Toen zij 's nachts in Leeuwarden aankwamen, werden zij buiten de stad ontvangen en met muziek en fakkels naar binnen begeleid. De volgende dag ging hun reis richting Harlingen verder.

De krant beschreef bij hun vertrek geen uitbundige feeststemming maar juist het afscheid van ouders, familie en vrienden die niet wisten wat de oorlog zou brengen.

Waarom schutters?

Na het uitbreken van de Belgische Opstand werden in de Noordelijke Nederlanden mobiele schutterijen gevormd. De schutterij was een burgerlijke krijgsmacht. Voor veel mannen betekende de oproep dat zij hun gewone werk en gezin tijdelijk moesten verlaten.

In 1831 herinnerde een Friese schutterofficier zich hoe officieren en manschappen in Leeuwarden oefenden, afscheid namen en wachtten op hun bestemming. De stad was daardoor maandenlang zichtbaar onderdeel van de mobilisatie.

Van Leeuwarden naar Harlingen

De keuze voor de trekschuit was praktisch. De trekvaart was al bijna twee eeuwen een vaste verbinding met Harlingen. Daar konden de mannen overstappen op schepen richting Holland. De gebeurtenissen van november 1830 laten zien hoeveel mensen de vaarweg in korte tijd kon verwerken.

Meer over de trekschuitverbinding tussen Leeuwarden en Harlingen.