14 oktober 1863: de eerste trein van Leeuwarden naar Harlingen

Woensdag 14 oktober 1863 was in Leeuwarden een feestdag. De eerste spoorlijn van Friesland werd officieel geopend. Het nieuwe spoor verbond Leeuwarden via Deinum, Dronrijp en Franeker met de havenstad Harlingen.

Klokken, carillon en vlaggen

De 74-jarige Leeuwarder koopman Hajonides Bolman maakte de opening zelf mee en noteerde de dag in zijn familieboek. Volgens hem begonnen om acht uur de klokken te luiden. Tussen tien en elf uur speelde het carillon en overal verschenen vlaggen. Hij zag veel inwoners en bezoekers de straat op gaan.

De genodigden kwamen eerst bijeen in sociëteit Amicitia. Onder hen bevonden zich leden van het kabinet-Thorbecke en bestuurders uit de betrokken gemeenten. Daarna trok het gezelschap met muziek naar het station.

Ongeveer 400 mensen in de feesttrein

De openingstrein telde ongeveer 400 genodigden en werd door twee locomotieven getrokken. Bolman noteerde dat de trein om 11.45 uur uit Leeuwarden vertrok en rond 12.50 uur Harlingen bereikte.

Ook langs de route en in Harlingen was veel publiek. Muziekkorpsen speelden en de havenstad was versierd. De opening was niet alleen een vervoersproject maar een publieke gebeurtenis waar honderden mensen speciaal voor kwamen kijken.

De eerste spoorlijn in Friesland

De lijn Leeuwarden-Harlingen was het eerste geopende deel van Staatslijn B. Harlingen was belangrijk vanwege zijn zeehaven. Vanuit de haven bestonden verbindingen over de Zuiderzee en met buitenlandse bestemmingen. Het spoor moest Leeuwarden en het verdere achterland sneller met die haven verbinden.

De lijn liep via Deinum, Dronrijp en Franeker. Voor deze plaatsen veranderde daarmee eveneens de reistijd naar beide steden.

Vanaf 27 oktober gewone reizigers

De feestelijke opening op 14 oktober was voor genodigden. De gewone dienst begon later die maand. De Leeuwarder Courant publiceerde een dienstregeling met drie treinen per dag in beide richtingen. Een kaartje Leeuwarden-Harlingen kostte volgens die dienstregeling 1,30 gulden in de eerste klasse, 1,05 gulden in de tweede klasse en 65 cent in de derde klasse.

Voor reizigers was het verschil groot. De snelle barge die in 1829 tussen Leeuwarden en Harlingen voer, deed gewoonlijk vier uur over de tocht. De trein bracht de twee steden in ongeveer een uur bij elkaar.

Gevolgen voor de trekschuit

De spoorlijn maakte een eeuwenoude manier van reizen minder belangrijk. De Harlinger Stal in Leeuwarden, waar paarden voor de trekvaartdienst stonden, verloor zijn functie. De trekvaart bleef als waterweg bestaan, maar voor passagiers bood de trein snelheid en een nieuwe dienstregeling.

Van de eerste trekschuit van 1646 naar de spoorlijn van 1863.