Deinum in de 19de eeuw
1823: een reiziger noteert het opschrift van de toren
Jacob van Lennep reisde in 1823 met Dirk van Hogendorp door Friesland. De gouverneur van de provincie schreef voor hen een vers over de toren van Deinum op. De Nederlandse vertaling verwees naar de oude functie als baken en de latere klok:
"Strekte eer mijn heldre spits ten baken op het nat, / Thans wijst dees toren U van verre 't uur en 't pad."
Jacob van Lennep, reisdagboek 1823.
De terp wordt gedeeltelijk afgegraven
In de 19de eeuw werd een deel van de terp afgegraven, vooral aan de westzijde. De terpaarde werd verkocht en als bemesting gebruikt. De St. Janswei bleef als ringweg rond de resterende terp herkenbaar.
Hooioogst rond 1800.
Een huis met kaaszolder
St. Janswei 48 dateert uit ongeveer 1850. De kaaszolder heeft halfronde vensters. Op zulke zolders werd kaas gedroogd en bewaard.
Hooiwagen rond 1870.
Spoor en snellere verbindingen
De spoorlijn Harlingen-Leeuwarden opende op 27 oktober 1863 en Deinum kreeg een station. Inwoners konden voortaan per trein naar Leeuwarden, Franeker en Harlingen. Voor korte afstanden bleven lopen, paard en wagen en de bestaande vaarroute belangrijk.
1867-1868: orgel en restauratie
W. Hardorff bouwde in 1867 een orgel voor de kerk. Een jaar later werd de toren gerestaureerd. De karakteristieke uivormige spits bleef het dorpsbeeld beheersen.
Kuiperij en nieuwe bedrijvigheid
Aan de St. Janswei stond aan het einde van de eeuw ook een kuiperij. Kuipers maakten en repareerden houten vaten voor onder meer boter, andere levensmiddelen en handelswaar.
Veer rond 1850.
Achtergrond
1817: ongeveer dertig kinderen in de dorpsschool
Petrus Cornelis Steensma was vanaf omstreeks 1800 schoolmeester en organist in Deinum. In 1817 bezochten ongeveer dertig kinderen zijn school. Een schoolopziener was in 1821 weinig tevreden: hij klaagde over armoede, geringe kennis en een slordige woning en school. Zulke inspectieverslagen geven een ander beeld van onderwijs dan alleen schoolgebouwen en reglementen.
1837: een nieuwe school; later 44 tot 52 leerlingen
Na Steensma kwam Andries Camminga. Het grietenijbestuur liet in 1837 een nieuwe school bouwen. In 1846 werden er 44 tot 52 leerlingen geteld. Camminga liet later duizend gulden aan de gemeente na; uit de rente moest jaarlijks iets feestelijks voor de schoolkinderen van Deinum worden betaald.
1823: Van Lennep kijkt omhoog naar de toren
Jacob van Lennep kwam in 1823 door Deinum en noteerde het Latijnse vers op de toren. Zijn korte aantekening past in een veel langere reis door Friesland, waarin hij juist ook herbergen, wegen, maaltijden en ontmoetingen beschreef. Van Lenneps complete Friese reis in modern Nederlands.
Van Lenneps complete Friese reis in modern Nederlands
Wat is nog zichtbaar?
- St. Janswei 48 met de kaaszolder uit circa 1850.
- Het Hardorff-orgel uit 1867.
- De deels afgegraven terp en de nog herkenbare ringweg rond de terp en paden die vanaf de terp naar buiten lopen.
Musea en bezoekerspunten
- Sint-Janskerk en kerkhof.
- De oude vorm van het dorp rond de terp langs de St. Janswei.
- Schoolplatenmuseum Deinum.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Menaldumadeel.
1863: de spoorlijn
De eerste trein tussen Leeuwarden en Harlingen reed via Deinum, Dronrijp en Franeker.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.