Deinum in de 16de eeuw
Een terp aan de rand van de oude Middelzee
Deinum lag op een terp ten westen van de voormalige Middelzee. De kerk stond hoog en was al eeuwen een herkenningspunt. De huidige St. Janswei loopt als een ring om de voet van de terp. Wegen en vaarwater verbonden Deinum met Blessum, Marsum en Leeuwarden.
Landbouw rond 1550.
1543: pastoor Egbert geeft kerkland op
Op 20 december 1543 gaf pastoor heer Egbert de kerkelijke bezittingen op. Pyer aan de Zijlroede, een watergang, gebruikte een stuk oud weiland van de kerk. Heere Haeringszoon betaalde jaarlijks acht gouden gulden voor weiland en zeven pondematen hooiland. Een pondemaat was een Friese oppervlaktemaat. Jancke Foppes betaalde zes florijnen, een oude rekeneenheid voor geld, voor grond langs de weg van Deinum naar Blessum.
Herberg rond 1550.
De pastoor kon niet elk perceel precies aanwijzen
Pastoor Egbert had verspreid liggende stukken land. Van sommige fennen kende hij alleen het aantal koeien dat er kon grazen; andere stukken stonden met huurbedragen in de administratie. Over de vele kleine grenzen schreef hij dat hij ze niet allemaal precies kon aangeven.
"soe en weet ickse nyet te specificeren"
Modern Nederlands: daarom kan ik ze niet precies afzonderlijk beschrijven.
Pastoor Egbert over de verspreide pastoriepercelen, 1543.
1544-1589: klok, toren en de sipel
De klok van Johan ter Steghe dateert uit 1544. De forse toren werd tussen 1550 en 1567 gebouwd of sterk vernieuwd. In 1589 kreeg hij de uivormige bekroning die later hét herkenningsteken van Deinum werd.
Grafstenen van de familie Feytsma
In de kerk bleven verschillende rijk gebeeldhouwde renaissancezerken bewaard. De oudste wordt omstreeks 1547 gedateerd. In 1561 maakte Pieter Dirxs een zerk voor Hessel van Feytsma, die in 1557 was overleden.
Kerk rond 1550.
Achtergrond
1550-1589: een toren die het dorp van ver herkenbaar maakte
De kerktoren werd in de jaren 1550-1567 gebouwd of ingrijpend vernieuwd door de metselaar Everhard. In 1589 kreeg de toren zijn opvallende houten bekroning. De hoogte en vorm maakten hem later tot een herkenningspunt voor reizigers in het vlakke land.
De Sint-Janswei herinnert aan de tijd vóór de Reformatie
De ringweg om de terp heet Sint-Janswei. Een beschrijving uit 1786 vertelt dat deze dijkvormige weg vroeger werd gebruikt voor een processie ter ere van Sint-Jan, de patroon van het dorp. Zo bleef de middeleeuwse geloofspraktijk eeuwen later nog in de dorpsstructuur herkenbaar.
Wat is nog zichtbaar?
- De Sint-Janskerk met klok uit 1544.
- De toren, gebouwd of sterk vernieuwd tussen 1550 en 1567, met de sipel uit 1589.
- Renaissance-grafzerken uit 1547 en 1561.
- De St. Janswei als oude ring rond de terp.
Musea en bezoekerspunten
- Sint-Janskerk en kerkhof.
- De oude vorm van het dorp rond de terp langs de St. Janswei.
- Schoolplatenmuseum Deinum.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Menaldumadeel.
Rond 1500: de galg van Menaldumadeel bij Dijkshorne
Voor Deinum is geen afzonderlijke dorpsgalg bekend. Deinum hoorde bij Menaldumadeel. J.A. Mol lokaliseert de galg van die grietenij bij Dijkshorne, bij Beetgum en Beetgumermolen. In 1516 werd daar een man opgehangen die twintig koeien op het Bildt had helpen stelen. De plek lag dus niet bij Deinum zelf, maar hoorde bij hetzelfde rechtsgebied.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.