Dronrijp in de 16de eeuw
Dronrijp aan water, weg en terp
Dronrijp bestond uit bebouwing rond de kerk en langs water en wegen. De Salviuskerk werd in 1504 ingrijpend verbouwd en de toren kreeg in 1544 een nieuwe bouwfase. Rond het dorp lagen weilanden, hooilanden en zaailand. Kleine vaarwegen verbonden erven en land met grotere watergangen richting Schingen, Menaldum en Franeker.
Landbouw rond 1550.
1543: pastoor Wybrant beschrijft zijn bezit
Pastoor meester Wybrant gaf in 1543 zelf een uitvoerige opgave van de pastoriegoederen. Bij de pastorie hoorde een weiland dat ongeveer vijftien koeien kon voeden, een stuk hooiland van naar zeggen tien pondematen en kleinere stukken laagland en zaailand. Van verschillende percelen kende hij de precieze oppervlakte niet; hij noteerde wat hij uit gebruik, huur en mondelinge informatie wist.
Water bepaalde het gebruik van het land
Pastoor Wybrant noemde percelen langs de Schingster Zijlroede, een watergang. Een andere kerkelijke beheerder beschreef laag land dat in sommige jaren tot Pinksteren of Sint-Jan onder water stond. Zulke percelen konden dan pas laat in het seizoen worden gebruikt.
Herberg rond 1550.
De watergangen dienden niet alleen voor afwatering. Hooi, graan en andere goederen konden bij een opvaart in een kleine vrachtschuit worden geladen.
Haven rond 1550.
Arme huurders op de huissteden
De vicarie, kerkelijk bezit waarmee een vicaris werd betaald, had verschillende kleine huiserven. De schrijver noteerde dat de huur vaak slecht werd betaald omdat er vooral arme mensen woonden. Onder de bewoners waren bijvoorbeeld Pieter en Tiaerdt, die beiden als wever werden aangeduid.
Boeven, zwervers en afgedankte soldaten
Pastoor Wybrant klaagde over mensen die rondtrokken en de pastorie tot last waren. In zijn goederenopgave gebruikte hij opvallend directe woorden:
“boeven, vagabunden ende andere verloopen crysknechten”
Modern Nederlands: boeven, zwervers en afgedankte soldaten.
Beneficiaalboek van Dronrijp, 1543.
Hij schatte de jaarlijkse last die dit voor de pastorie veroorzaakte op ongeveer tien gulden.
Achtergrond
1572: Douwe van Glins wordt om zijn ‘geuserye’ onthoofd
Een Douwe van Glins uit de omgeving van Dronrijp moest vanwege zijn steun aan de opstandelingen, in de bronnen aangeduid als zijn ‘geuserye’, uitwijken naar Emden. Zijn goederen werden door het koninklijk gezag in beslag genomen. In 1572 werd hij in Groningen onthoofd. De geschiedenis brengt de Opstand heel dicht bij het dorp: ook bezitters van een plaatselijke state konden door hun politieke en godsdienstige keuze hun bezit en leven verliezen.
Wat is nog zichtbaar?
- Delen van de middeleeuwse Salviuskerk, die in 1504 werd verbouwd.
- De kerktoren met een belangrijke bouwfase uit 1544.
- De oude lijnen van Tsjerkebuorren, Skilpaed en de opvaarten.
Musea en bezoekerspunten
- Salviuskerk en kerkhof.
- Schatzenburg tijdens openstellingen.
- Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker voor het vervolg van Eisinga’s levensverhaal.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefonderzoek naar Menaldumadeel.
Rond 1500: de galg van Menaldumadeel bij Dijkshorne
Dronrijp had geen eigen bekende galg. Voor Menaldumadeel lokaliseert J.A. Mol de grietenijgalg bij Dijkshorne, bij Beetgum en Beetgumermolen. In 1516 werd daar een man opgehangen die had bekend een jaar eerder twintig koeien op het pas ingedijkte Bildt te hebben gestolen. Mol acht het waarschijnlijk dat dit geen tijdelijke galg was, maar de oudere galg van Menaldumadeel.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.