Dronrijp in de 18de eeuw
Een dorp met states, ambachten en boerenbedrijven
Dronrijp was in de 18de eeuw een groot plattelandsdorp met boeren, ambachtslieden, winkeliers, schippers en welgestelde families. In 1725 werd buitenplaats Schatzenburg gebouwd voor de familie Huber.
Zuivelbereiding rond 1715.
Roucoma over de laan naar Fetza State
Na 1708 raakte Taecke Sybrand van Burmania in geldnood en verkocht hij de indrukwekkende oprijlaan naar Fetza State. Roucoma vond dat verlies jammer.
“’t was een cieraad van de Rijp en soo mooy en regulier als er een in de provincie waare”
Modern Nederlands: het was een sieraad van Dronrijp, even mooi en regelmatig aangelegd als welke laan in Friesland ook.
Hoyte Stoffels Roucoma, dorpskroniek, na 1708.
1711: Roucoma telt 135 katholieken
Volgens schoolmeester Roucoma telde de katholieke gemeenschap in 1711 ongeveer 135 mensen op een totale bevolking van circa 750. Voor de nieuwe katholieke kerk werd een gereformeerde timmerman ingeschakeld; een katholieke timmerman verzorgde het binnenwerk.
1744-1745: Vredenhof voor alleenstaande vrouwen
Agnes Alida Huber stichtte in 1744 een gasthuis voor behoeftige alleenstaande vrouwen; in een monumentenstudie wordt in verband met Agnes Alida en Judith Anna Huber ook 1745 genoemd. De bewoonsters kregen er kleine eigen woonruimten.
1744: Eise Eisinga wordt in Dronrijp geboren
Eise Jeltes Eisinga werd op 21 februari 1744 in Dronrijp geboren. Zijn vader Jelte Eises was wolbewerker (wolkammer) en hield zich in zijn vrije tijd bezig met rekenen, werktuigkunde en het bouwen van instrumenten. Eise leerde het vak van zijn vader en kreeg van hem ook zijn eerste technische en wiskundige kennis mee.
Het geboortehuis en andere 18de-eeuwse panden
Het huis Tsjerkebuorren 13, gebouwd in 1744, geldt als het geboortehuis van Eise Eisinga. Elders in Dronrijp bleven eveneens 18de-eeuwse woonhuizen en grotere buitenplaatsen bewaard.
Hooioogst rond 1790.
Van wolkammer tot sterrenkundige
Vanaf zijn vijftiende liep Eise Eisinga wekelijks vanuit Dronrijp naar Franeker voor extra lessen in wiskunde. In die jaren stelde hij ook een omvangrijk eigen rekenboek samen. In 1768 verhuisde hij naar Franeker, waar hij als wolkammer werkte en later zijn planetarium bouwde.
Dorpsleven rond 1790.
Achtergrond
Na 1708: zes rijen bomen verdwijnen bij Fetza State
Na 1708 kwam Fetza State in handen van Taecke Sybrand van Burmania. Volgens Roucoma raakte hij door drank en geldgebrek in moeilijkheden. Hij verkocht de grote oprijlaan met zes rijen iepen voor veel minder dan zij waard was. Roucoma betreurde dat, omdat hij de laan als een sieraad van Dronrijp beschouwde. Rond 1750 was de state sterk vervallen.
1711: een nieuwe katholieke kerk met vaklieden uit twee geloofsgroepen
Roucoma telde in 1711 135 katholieken op ongeveer 750 inwoners. In dat jaar kon opnieuw een katholieke kerk worden gebouwd. De buitenkant werd gemaakt door een gereformeerde timmerman; een katholieke timmerman verzorgde het binnenwerk. De bouw geeft een concreet voorbeeld van samenwerking over kerkelijke grenzen heen. Roucoma over geloof, werk en buren in Dronrijp.
Roucoma over geloof, werk en buren in Dronrijp
In 1793 werd Paulus Matthias Kesler, predikant in Dronrijp, veroordeeld wegens zijn politieke preken en uit Friesland verbannen.
Wat is nog zichtbaar?
- Het geboortehuis van Eise Eisinga aan Tsjerkebuorren 13.
- Schatzenburg uit 1725.
- Het oude Gasthuis Vredenhof uit de 18de eeuw.
- Verschillende 18de-eeuwse woonhuizen rond de oude dorpskern.
Musea en bezoekerspunten
- Salviuskerk en kerkhof.
- Schatzenburg tijdens openstellingen.
- Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker voor het vervolg van Eisinga’s levensverhaal.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefonderzoek naar Menaldumadeel.
Via de trekvaart naar Leeuwarden
De vaarroute tussen Franeker en Leeuwarden liep langs Dronrijp. Reizigers konden daardoor per trekschuit naar de stad.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.