Beetgum in de 18de eeuw
Beetgum lag in de 18de eeuw nog compact rond de terp, maar de bebouwing langs de oude dijk werd belangrijker. Oostelijk van het dorp lagen de Hameren, de buurt Bij de Molen en Dijksterhuizen. Boerderijen stonden tussen akkers, weiden en tuinen; Groot Terhorne vormde een groot adellijk terrein tussen Beetgum en de molenbuurt.
1744: de smederij in de Hameren
Op 7 juli 1744 kocht Sjeds of Sieds Joannis, meester-ijzersmid in de Hameren te Beetgum, een huis met hof, bomen en beplanting. Hij was op dat moment al huurder. In de koopvoorwaarden stond dat bij het einde van de huur de nieuw gebouwde smederij afzonderlijk moest worden getaxeerd, samen met het gemaakte en nog onbewerkte ijzerwerk dat dan in de winkel lag. De dijk lag aan de noordzijde van het erf.
Zo'n smederij draaide op het ritme van de landbouw. Ploegen, eggen, wagenbeslag en ander ijzerwerk moesten worden hersteld; paarden hadden hoefbeslag nodig. Sieds verhuisde later naar Stiens, maar in de jaren veertig werkte zijn smidse aan de Beetgummer dijk.
Smederij rond 1715.
1748: angst in het dorp en een rit naar ds. Van Assen
In juni 1748 liep de spanning in Menaldumadeel hoog op tijdens de belastingoproeren. In een dagverhaal beschreef Johan Vegelin van Claerbergen hoe vanuit het onrustige gebied bij Wier mensen naar Berlikum en Beetgum werden gestuurd om bij de grietman en mevrouw Schwartzenberg een overdekte wagen of schepen te lenen. Daarmee wilden zij bedreigde bestuurders naar Leeuwarden brengen. Niemand durfde het vervoer te leveren; volgens Vegelin was de angst te groot.
Zijn zoon hoorde het bericht vroeg in Leeuwarden en koos juist voor de tegenovergestelde richting. Hij vertrok met een chaise naar het onrustige gebied en stopte eerst in Beetgum.
“gaet tot Beetgum aen bij Ds. van Assen”
Johan Vegelin van Claerbergen over de tocht van zijn zoon, juni 1748.
Ds. Willem van Assen was sinds 1739 predikant in Beetgum. De reiziger wilde bij hem horen hoe de situatie werkelijk was voordat hij verder reed naar De Rijp en Wier. Daarmee krijgen we een zeldzaam momentopname: terwijl anderen het gebied probeerden te ontvluchten, reed een jongeman vanuit de stad naar de dorpspredikant om betrouwbare informatie te krijgen.
Dorpsleven rond 1790.
1765: Gerardus Theodorus de Cock komt naar Beetgum
In 1765 werd Gerardus Theodorus de Cock predikant in Beetgum. Zijn komst was niet geruisloos. Een eerder gehouden preek had kerkelijke discussie veroorzaakt, maar zijn beroep naar Beetgum ging door. De Cock bleef uiteindelijk tot zijn overlijden in 1808 aan het dorp verbonden.
1783: een lijkrede voor de bewoner van Groot Terhorne
Op 31 augustus 1783 sprak De Cock een lijkrede uit voor Georg Frederik baron thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg, grietman van Menaldumadeel. De gedrukte rede prijst diens karakter, bestuur en vaderlandsliefde uitvoerig. Dat maakt de tekst bruikbaar als tijdgenoot, maar niet als neutraal oordeel: het was een openbare lijkrede voor een vooraanstaande plaatselijke bestuurder.
1786: vruchtbare klei en een groene dijk
Een beschrijving uit 1786 noemt de grond van Menaldumadeel langs de oude zeedijk zeer vruchtbaar. Op de klei werden granen en aardappelen verbouwd en lagen goede weiden. Oostelijk van Beetgum lagen Hameren, de molenbuurt en Dijksterhuizen achter elkaar langs de dijk. De weg was met bomen beplant en vormde een groene verbinding vanaf het dorp in oostelijke richting.
Buitenplaats rond 1750.
Wat is er nog te zien?
- Het 18de-eeuwse woonhuis Slachtersrige 6 uit 1726.
- De oude dijkroute vanaf Beetgum door de voormalige buurten Hameren richting Beetgumermolen.
- De locatie en het groen van het voormalige Groot Terhorne tussen Beetgum en Beetgumermolen.
- De 17de-eeuwse dorpskerk, waarin ds. De Cock vanaf 1765 preekte.
Musea en bezoekerspunten
- De dorpskerk van Bitgum; controleer lokaal wanneer het interieur toegankelijk is.
- Tresoar voor kerkelijke stukken, rechterlijke registers en het bestuur van Menaldumadeel.
- Fries Museum voor voorwerpen uit adellijke Friese huizen en de latere vondst van de Hludana-steen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.