Deinum in de 18de eeuw
De uivormige torenspits boven het dorp
De Tegenwoordige Staat van Friesland beschreef Deinum in 1786 als een aangenaam dorp aan de Leeuwarder trekvaart. De grote kerk en de opvallende toren met uivormige spits waren van verre herkenbaar.
"een aangenaam Dorp aan de Leeuwarder trekvaart"
Tegenwoordige Staat van Friesland, 1786.
Een dorp van veeteelt en verwerking
Rond Deinum lagen vruchtbare kleigronden. Koeien, schapen en varkens leverden melk, vlees, wol en mest. Boter en kaas werden nog vooral op de boerderij gemaakt. Slagers en andere ambachtslieden hadden voordeel van de nabijheid van Leeuwarden en de vaarroute.
Zuivelbereiding rond 1715.
De trekvaart als dagelijkse verbinding
De Harlingertrekvaart maakte vaste verbindingen met Leeuwarden en verder westwaarts mogelijk. Een reiziger of koopman hoefde niet alleen op onverharde wegen te vertrouwen. Ook brandstof, bouwmateriaal en handelswaar konden per schuit worden aangevoerd.
Beurtvaart rond 1715.
Een beurtschip vervoerde op vaste tijden mensen en goederen. Een trekschuit werd vanaf de oever door een paard voortgetrokken. Beide maakten gebruik van de vaarroute langs Deinum.
Trekschuit rond 1710.
Kerk, kerkhof en oude families
In de kerk lagen nog grafzerken van oudere families, waaronder de familie Feytsma. Namen en sterfdata uit de 16de en 17de eeuw bleven daardoor in de 18de-eeuwse kerk zichtbaar.
Huizen rond de ring
De meeste huizen stonden bij de kerk en langs de St. Janswei, de weg die om de voet van de terp liep. Paden liepen vandaar naar erven, tuinen en land. Achter en tussen de huizen lagen sloten en kleine stukken grond.
Achtergrond
1786: bijna alle huizen binnen de Sint-Janswei
Een beschrijving uit 1786 situeert Deinum aan de Leeuwarder trekvaart, ongeveer tweehonderd roeden ten westen van Ritsumazijl. De schrijver noemt de kerk en de opvallende toren en beschrijft hoe de huizen vrijwel geheel binnen de ring van het Sint-Janspad lagen. Die compacte vorm rond de terp was toen dus nog duidelijk herkenbaar.
Van processieweg naar gewone dorpsroute
Dezelfde 18de-eeuwse beschrijving wist nog waarvoor het Sint-Janspad vroeger had gediend: de route rond de terp was verbonden met de processie voor Sint-Jan. Na de Reformatie was de religieuze functie verdwenen, maar de weg bleef onderdeel van het dagelijkse verkeer door het dorp.
Wat is nog zichtbaar?
- De Sint-Janskerk en de uivormige torenspits die het 18de-eeuwse dorpsbeeld beheerste.
- De oude ringweg St. Janswei.
- De bewaard gebleven oudere grafzerken in de kerk.
Musea en bezoekerspunten
- Sint-Janskerk en kerkhof.
- De oude vorm van het dorp rond de terp langs de St. Janswei.
- Schoolplatenmuseum Deinum.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Menaldumadeel.
Via de trekvaart naar Leeuwarden
De trekvaart bracht reizigers en goederen vanuit Deinum naar Leeuwarden. Voor een beeld van de stad aan het einde van deze eeuw zijn ook de dagboekaantekeningen uit 1795 bewaard.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.