Marsum in de 16de eeuw
Marsum lag op een terp bij de Hegedyk, de oude Middelzeedijk. De kerk stond hoog in de dorpskern. Ten zuiden daarvan verrees in de eerste helft van de eeuw Heringastate, het latere Poptaslot. De eigen geschiedenis van het slot noemt omstreeks 1512 als beginpunt.
Graanverwerking rond 1550.
1543: pastoor Egglo schrijft over kerk en land
Pastoor heer Egglo gaf in 1543 de bezittingen van kerk en pastorie op. Bij de kerk hoorden onder meer twaalf pondematen nieuw land langs de Marsumer Hegedyk. In de kerkbuurt lagen ook twee kleine stukken grond die na het overlijden van de hoogbejaarde Hidde weer aan de kerk zouden komen.
Bij de pastorie hoorde een groot perceel dat eenvoudig Pastoers Groote Stuck werd genoemd. Egglo kon van enkele weiden niet meer precies aangeven hoeveel pondematen ze groot waren. Hij schreef dat niemand het totale aantal precies kende. Een pondemaat was een Friese oppervlaktemaat.
Landbouw rond 1550.
Huren en vaste betalingen bleven soms uit
De administratie noemt bedragen die gebruikers van kerkelijke grond en erven aan kerk, pastorie of andere kerkelijke instellingen moesten betalen. Sommige vaste huren en jaarlijkse bijdragen waren al langere tijd niet voldaan. Feycke Heerckeszoon stond voor veertig stuivers en meerdere vaste bijdragen in het krijt. Bij Eelck Hothnije en Gaele Tyaerdtszoon noteerde Egglo eveneens achterstanden.
Over Doecke Doedeszoon schreef hij voorzichtig dat deze twee delen betaalde, "als ick vermoedt". Douwe Tierckszoon betaalde één deel, maar werd tegelijk als weinig gewillig omschreven. Ook Albert Franszoon en Tyetke in Leeuwarden stonden bij Marsumer betalingen vermeld.
De vicarie en haar huurders
Een vicarie was kerkelijk bezit waarvan de opbrengst het inkomen van een vicaris, een priester die de pastoor hielp, betaalde. Vicaris heer Tyaerdt gaf in 1543 een lange reeks percelen en huurders op. Sijbren Eemckeszoon gebruikte twaalf pondematen nieuw weiland, negen pondematen hooiland, vier pondematen nieuw land en drie pondematen in de Werne Vleet.
Sipcke Foppeszoon pachtte elf pondematen ouder weiland. Hij woonde bovendien op een klein erf van de vicarie aan de Heerweg, de doorgaande landweg. Bij de grenzen van de percelen worden onder anderen Eelck Heeringa, de erven van Eepe Martena, een weduwe met haar kinderen en inwoners van Deinum genoemd. Een halve pondemaat kostersland grensde aan kerkelijk land van Beetgum.
Herberg rond 1550.
Verbindingen met de omgeving
Over land ging men te voet, te paard of met een wagen. Kleine vaarten en sloten waren belangrijk voor hooi, turf en andere zware lading. Voor dezelfde eeuw zijn ook Beetgum, Berlikum, Stiens en Leeuwarden beschreven.
Begin 16de eeuw: Heringastate krijgt vorm
De Heringastate, het latere Poptaslot, werd in de eerste helft van de 16de eeuw gebouwd voor de familie Heringa. Het omgrachte huis lag aan de zuidzijde van het dorp. De huidige rijk versierde ingangstoren kwam pas bij de verbouwing van 1631, maar het oudere deel van de state bewaart nog de 16de-eeuwse oorsprong.
Wat is nog zichtbaar?
- De middeleeuwse Pontianuskerk op de terp.
- Heringastate, nu Poptaslot; het oudste deel stamt uit de 16de eeuw.
- De Hegedyk en de Buorren, die de oude dorpsstructuur nog herkenbaar maken.
- De verhoogde terp en delen van de radiale wegenstructuur.
Musea en bezoekerspunten
- Poptaslot/Heringastate, met historische interieurs en tuinen.
- Pontianuskerk en kerkhof.
- Tresoar in Leeuwarden voor archiefstukken over Menaldumadeel.
Rond 1500: de galg van Menaldumadeel bij Dijkshorne
Marsum hoorde voor de hoge rechtspraak bij Menaldumadeel. Een eigen Marsumer galg is niet bekend. J.A. Mol lokaliseert de grietenijgalg bij Dijkshorne, bij Beetgum en Beetgumermolen. In 1516 werd daar een man opgehangen die twintig koeien op het Bildt had helpen stelen. De galg lag op een zichtbare plaats binnen het rechtsgebied, maar niet bij Marsum zelf.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.