Marsum: terp, Hegedyk en Poptaslot
Marsum, vroeger meestal Marssum geschreven, ontstond op een terp aan de westelijke rand van de voormalige Middelzee. Rond 1050 kwam de terp bij de hoge Middelzeedijk te liggen, de huidige Hegedyk. De Buorren is de oude dorpsstraat die over de terp loopt. Vanaf de terp liepen wegen en kleine vaarwegen naar boerderijen en landerijen buiten het dorp.
Graanverwerking rond 1550.
Een uitzonderlijk bewaard huis
Ten zuiden van de dorpskern staat Heringastate, tegenwoordig Poptaslot. Het huis werd in de eerste helft van de 16de eeuw gebouwd. Tjalling van Eysinga liet het in 1631 ingrijpend moderniseren. In 1687 kocht de Leeuwarder advocaat Henricus Popta de state. Na zijn dood bleven het huis en het naastgelegen Poptagasthuis door zijn nalatenschap behouden.
Popta werkte als advocaat bij het Hof van Friesland in Leeuwarden. Ook de kerkelijke administratie van 1543 noemt Leeuwarder instellingen en inwoners bij land rond Marsum.
De Pontianuskerk op de terp
De kerk heeft een tufstenen schip uit de 12de eeuw en werd later vergroot. In de toren hangen klokken uit 1472 en 1618. Binnen staan onder meer een 17de-eeuwse preekstoel, een doophek en herenbanken. Grafstenen bewaren de namen van families uit Marsum en van bewoners van Heringastate.
Kerk rond 1700.
1649: vier dagen bruiloft in Marsum
Stadhouder Willem Frederik verbleef in januari 1649 enkele dagen in Marsum voor een bruiloft bij de familie Van Eysinga. Hij noteerde dat er werd gegeten, gekaart en tot diep in de nacht gedanst. Bij zijn vertrek schoten boeren ter ere van hem. Hij gaf hun twee tonnen bier en nam afscheid van vrouwen uit het dorp en van de gasten.
"De bouren schooten voor mij, gaff se twe tonne bier."
Modern Nederlands: de boeren schoten ter ere van mij; ik gaf hun twee tonnen bier.
Dagboek van Willem Frederik, januari 1649.
De bruiloft van 1649 en het dagelijks leven in Marsum in de 17de eeuw
1748: vluchtelingen komen op een boerenwagen aan
Tijdens het Friese pachtersoproer van 1748 werd Lauta State bij Wier aangevallen en in brand gestoken. Grietman Horatius Hiddema van Knijff, bestuurder van een Friese plattelandsgemeente, en zijn familie probeerden weg te komen. Een gesloten wagen of schuit was moeilijk te krijgen, omdat mensen bang waren zelf doelwit te worden. Het gezelschap trok daarom vermomd op een boerenwagen richting Leeuwarden. In Marsum rustten zij bij predikant Johannes Sixtus Stokman.
De vlucht via Marsum en de belastingonrust van 1748
19de eeuw: straatweg, tram en zuivelfabriek
In 1840 werd de Buorren onderdeel van de verharde straatweg tussen Leeuwarden en Harlingen. Aan het einde van de eeuw kwam er ook een stoomtram door Marsum. In 1897 opende ten westen van het dorp stoomzuivelfabriek De Eendracht.
Handel rond 1800.
Marsum gezien door een ooggetuige in 1649
Voor weinig Friese dorpen is een 17de-eeuws feest zo uitvoerig beschreven als voor Marsum. Stadhouder Willem Frederik verbleef hier in januari 1649 meerdere dagen voor de bruiloft van Frans van Eysinga. Hij noteerde eten, kaarten, dansen tot diep in de ochtend, drinken, een tochtje per schuit en het afscheid van de gasten. De volledige Marsumer bruiloftsnotities in modern Nederlands.
De volledige Marsumer bruiloftsnotities in modern Nederlands
Henricus Popta en Leeuwarden
Marsum lag vlak ten westen van Leeuwarden. Bestuur, rechtspraak, werk en marktverkeer verbonden het dorp voortdurend met de stad. Henricus Popta, eigenaar van Heringastate, werkte er als advocaat bij het Hof van Friesland.
Wat is nog zichtbaar?
- De terp en delen van de radiale wegenstructuur.
- De Hegedyk en de Buorren.
- De Pontianuskerk en het verhoogde kerkhof.
- Heringastate/Poptaslot met poortgebouw, interieurs en tuin.
- Het Poptagasthuis.
- De 19de-eeuwse school en pastorie.
Musea en bezoekerspunten
- Poptaslot/Heringastate.
- Pontianuskerk.
- De beschermde oude dorpskern van Marsum.
- Tresoar en het Fries Museum in Leeuwarden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.