Hoe kwam een arbeidersgezin het jaar door? (1875)
Na zijn beschrijving van de boeren vroeg Craandijk hoe de arbeiders rond Drachten leefden. Hij zag geen enkel vast beroep voor het hele jaar. Het werk verschoof met de seizoenen en met de vraag naar arbeidskrachten.
Voorjaar: baggeren in de petten
In het voorjaar gingen arbeiders volgens hem baggeren in de petten, de uitgeveende waterplassen en veenputten. Turfwinning en het verwerken van veengrond boden zo vroeg in het jaar werk.
Turfwinning rond 1870.
Zomer: naar de klei en de maden
Zodra het gras op de klei gemaaid kon worden, verhuurden mannen zich aan kleiboeren die tijdelijk veel extra handen nodig hadden. Daarna volgde de hooioogst in de maden, de verder weg gelegen hooilanden.
Wanneer het hooien voorbij was, kwam weer ander werk. In herfst en winter konden arbeiders bij boeren dorsen.
Niet altijd genoeg werk
Craandijk schrijft dat de verdiensten laag waren en dat niet altijd voor iedereen werk beschikbaar was. Hij verwachtte meer armoede als veel gezinnen niet daarnaast een klein stuk land hadden gehuurd.
Als de man elders werkte, bewerkte de vrouw dat stukje grond. Daar groeide de wintervoorraad. Craandijk noemt vooral aardappelen.
Overstroming rond 1850.
Craandijk haalt Bearn Lap erbij
Bij de aardappelen dacht Craandijk aan Bernardus Fabricius, in Drachten bekend als Bearn Lap. Hij kende diens plaatselijke kroniek en gedichten. Craandijk noemt hem kleermaker; op Toenentoen staat hij op basis van andere bronnen als schoenmaker beschreven. Dat verschil is in Craandijks eigen passage niet opgelost.
Craandijk was weinig vriendelijk over Laps dichtkunst. Hij vond de verzen langdradig, maar waardeerde de plaatselijke informatie. Lap had zich in zijn teksten gekeerd tegen koffie en thee, snuif en tabak, visites en vooral tegen de groeiende gewoonte om veel aardappelen te eten.
Craandijk noemt daarbij de bewoners van Dalen aan de Ureterpervaart. Zij voeren met schepen op Holland en stonden volgens het verhaal bekend als sterke "boneneters". Lap meende dat hun kracht afnam toen ook zij meer aardappelen gingen eten. Craandijk geeft die opvatting door zonder haar te bewijzen.
Bearn Lap over zijn eigen leven en Drachten in de 18de eeuw
Wandelingen rondom Drachten
Craandijk noemt ook wegen die vanuit Drachten de omgeving in liepen. Vanaf de Noorder- en Zuiderstraatweg gingen zijwegen tussen bouw- en weiland en door eikenlanen. Oostwaarts kon men naar de dwarsvaart, westwaarts naar de oude postweg.
De Noorderstraatweg vond hij door de beplanting op zichzelf al een prettige wandeling. Hij noemt ook Haersmastate, de Ureterpervaart, Ureterp, Selmien, de Compagnie met zandgrond en dennen, Kortehemmen en Boornbergum.
Naar Beetsterzwaag werd volgens hem vanzelfsprekend vaak een uitstapje gemaakt.
Craandijks blik
Zijn beschrijving combineert waarnemingen met eigen oordelen. De lage lonen, seizoenen van het werk, kleine gehuurde percelen en taak van vrouwen op die grond zijn concrete onderdelen van zijn tekst. Zijn opmerkingen over Bearn Lap en over de ontwikkeling van boeren en arbeiders zijn meningen van een bezoeker uit 1875.
Terug naar Drachten
Craandijks wandeling door Drachten in 1875
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.