Drachten in de 19de eeuw: vaartdorp wordt regionaal centrum
In de 19de eeuw was de grote turfwinning rond Drachten grotendeels over haar hoogtepunt heen, maar de vaarten bleven belangrijk voor vervoer, handel en landbouw. Drachten kreeg steeds meer voorzieningen die bij een regionale hoofdplaats hoorden.
Vanaf 1857 liepen kerkleden uit Ureterp voor hun zondagse diensten naar Drachten. Tussen de diensten aten ze bij bekenden hun brood.
1830: bestuur in Drachten
In 1830 werd een grietenijhuis gebouwd. Daarmee werd de bestuurlijke positie van Drachten duidelijker zichtbaar. De oude bestuursfunctie van Oudega verschoof in de loop van de tijd naar de groeiende plaats aan de vaart.
1851: een betere weg
Craandijk noteerde dat de grote weg richting Heerenveen in 1851 was aangelegd. Rond Drachten waren veel gemeentelijke wegen met klinkers bestraat. In het dorp zelf hield iedere eigenaar het straatgedeelte voor zijn huis en, aan de vaart, ook de eigen beschoeiing bij. Daardoor kon de bestrating volgens hem per perceel verschillen.
Scheepvaart rond 1850.
20 januari 1856: met broer en de vrouwen naar Drachten
Pier Jans van der Sluis uit Hemrik reed die ochtend met zijn broer en de vrouwen naar Drachten. Zijn notitie is kort, maar heel concreet.
Hertaling: 's Morgens reden we met mijn broer en de vrouwen naar Drachten. Bij Duursma bestelden we nog twee steenkarren. Ik sprak met Maakal over het timmerwerk. Om zes uur 's avonds waren we thuis.
Met "steenkarren" bedoelde Pier karren die voor het vervoer van steen werden besteld. Hij noemt geen afzonderlijke bezigheden van de vrouwen en schrijft ook niet waarom zij meegingen. De reis nam vrijwel de hele winterdag in beslag. Meer hertaalde dagboekscenes van Alle en Pier van der Sluis.
Meer hertaalde dagboekscenes van Alle en Pier van der Sluis
3 maart 1870: familiebezoek en een dag in Drachten
Alle Jans van der Sluis noteerde die dag zowel het werk van de ochtend als het familiebezoek, de reis naar Drachten, de bijeenkomst en de koffie op de terugweg.
Kernhertaling: Om tien uur reden mijn vrouw en ik naar Kornelis Rinsema. We praatten daar wat en aten er. Daarna reed ik met broer Kornelis naar Drachten. Om zes uur reden we terug naar Selmien, dronken daar koffie en kwamen omstreeks tien uur thuis. Het was de hele dag prachtig weer. In Drachten heb ik vooral familie gesproken.
Meer Friese dagboekscenes van Alle en Pier van der Sluis
1874-1908: het dagboek van Wietze Brandsma
Van de Drachtster koffiebrander en touwslager Wietze Lammerts Brandsma is een dagboek van 55 bladzijden bewaard. Hij begon in 1874 en schreef onder meer over gebeurtenissen in Drachten, landbouw en problemen van arbeiders. Brandsma was ook raadslid. Het handschrift wordt in Museum Dr8888 bewaard. Omdat de volledige tekst niet online beschikbaar is, nemen we zonder inzage geen losse citaten over.
1875: Craandijk kijkt rond
Jacobus Craandijk beschreef Drachten in 1875 als een drukke plaats met winkels, boerderijen, molens, fabrieken en scheepvaart. Hij zag een wees- en armhuis dat in de winter als werkhuis werd gebruikt, verschillende scholen, een gasfabriek en een post- en telegraafkantoor.
Zijn beschrijving wordt bijzonder wanneer hij gewone bewoners volgt. Hij zag kinderen vliegeren, mannen vissen met een schakelnet en schippers samenwerken om een vastgelopen hooischip los te krijgen. Over landarbeiders noteerde hij een jaarritme van baggeren in het voorjaar, maaien op de klei, hooien in de maden en dorsen in herfst en winter.
Drachten in 1875 door de ogen van Jacobus Craandijk
Keuken rond 1800.
Wat is nog zichtbaar?
- De Grote Kerk en de oude begraafplaatsen.
- Het tracé van vaart, kaden en dwarsvaarten.
- De lange lijnen van oude toegangswegen waarop het 19de-eeuwse Drachten verder uitgroeide.
Ureterp en de omgeving
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.