Nijega in de 19de eeuw
Van winterklas naar gezamenlijke school
Nog tot 1816 hield Sierk Bouwma gedurende de winter school in Nijega. Een paar jaar later, in 1818, werd deze school opgeheven en samengevoegd met die van Opeinde. In de nieuwe school werd voortaan het hele jaar les gegeven. Nijega betaalde zestig gulden per jaar mee aan het salaris van het schoolhoofd.
Een nieuwe eigen openbare school kwam er pas in 1872 weer. Bij de opening op 31 januari 1873 werd O.H. Dijkstra, afkomstig uit Westergeest, als hoofd genoemd. De school werd dus eerst tientallen jaren samen met Opeinde georganiseerd en kreeg daarna weer een gebouw in het dorp.
Een boer, een koemelkster en een herbergier
Na de Afscheiding van 1834 sloten enkele inwoners van Nijega zich aan bij de gereformeerden die de Nederlandse Hervormde Kerk hadden verlaten. In Opeinde probeerde de politie in 1836 hun bijeenkomsten te beëindigen en volgden boetes na hoger beroep. Tot de leden uit Nijega behoorden landbouwer Atze Wieberens Wieringa en zijn vrouw Roeltje Jans Overzet. Wieringa overleed in 1848 op 58-jarige leeftijd. Roeltje hertrouwde met Arjen Jans Mulder; in haar huwelijksakte werd zij koemelkersche genoemd.
Ook Hans Egberts Zuidema en zijn vrouw Aafke Hedzes Douma waren aangesloten. Hans was herbergier in Nijega. Hij stierf in 1850 op 67-jarige leeftijd.
Hoeveel inwoners en welke gezindten?
Bij de telling op 1 januari 1850 telde Nijega 367 inwoners. Er waren 306 Nederlands-hervormden, 49 afgescheiden gereformeerden en twaalf doopsgezinden. Dat zijn cijfers van de toenmalige kerkelijke registratie.
De 19de-eeuwse kerkelijke ontwikkeling was niet zonder meningsverschillen. De Afgescheidenen uit Nijega trokken samen op met gelovigen in Oudega en Opeinde. In 1836 werden bijeenkomsten in het naburige Opeinde door de politie beëindigd of geprobeerd te beëindigen; daar volgde ook een rechtszaak. De verhalen over die gebeurtenissen moeten niet ten onrechte worden voorgesteld als een inval in Nijega.
1816 - Een voetpad en schepen naar Leeuwarden
Op 25 november 1816 werd vastgelegd hoe de inwoners van Oudega, Nijega en Opeinde samen 95 gulden moesten opbrengen voor een voetpad op of langs de Oudegasterdijk naar Nijega. Niet alleen de vaarverbindingen, ook de weg tussen de dorpen vergde onderhoud en geld.
Voor de scheepvaart konden bewoners uit Nijega en Opeinde terecht bij de beurtschepen van Oudega naar Leeuwarden. Landbouwproducten werden vanuit beide dorpen naar Oudega gebracht om per schip te worden vervoerd. In 1843 maakten de eigenaren van het officiële veer bezwaar tegen concurrerende schepen zonder vergunning. Ook vanuit Opeinde zelf voer een schip op Leeuwarden.
Een polder in het veen, 1824
Nog in 1824 werd onder Nijega een poldertje voor turfwinning aangelegd. Bij deze manier van werken pompte men het natte land droog zodat de turf uit de grond kon worden gegraven. Zonder bemaling zou het uitgegraven land snel weer onder water lopen. De werkzaamheden stonden naast de gewone landbouw op hogere grond.
Niet alle landbouwgrond onder Nijega was veen; het onderscheid tussen de droge zandrug en het lager gelegen gras- en veenland bleef belangrijk voor boeren, turfwerkers en vervoerders.
1850 en 1893 - Het kerkgebouw verandert
De oude kerk kreeg in 1850 een verbouwing. In 1893 volgde een ingrijpende vernieuwing en kwam er een toren met uurwerk. Daarvoor was er een vrijstaande klokkenstoel. Bij de kerk bleef het oude kerkhof liggen.
Het huidige kerkgebouw aan de Hearrewei heeft elementen uit beide bouwperioden. Het orgel uit 1893 is nog aanwezig.
Een tram door het dorp, 1896
Op 29 mei 1896 werd de tramlijn tussen Drachten en Bergumerdam geopend. De route liep via Opeinde, Nijega en Suameer. Reizigers konden daarmee de dorpen langs de weg bereiken zonder uitsluitend van paard, wagen of lopen afhankelijk te zijn. Voor goederen kwam er naast de weg en watergangen een nieuwe vervoersmogelijkheid.
De ligging aan de oude weg bleef bepalend: de lijn volgde het bewoonde lint door het dorp.
Wat is nog zichtbaar?
- De kerk aan de Hearrewei met toren uit 1893 en oud kerkhof.
- Boerderijerven aan Kommisjewei en Hoogeweg.
- Het oude tracé van de route naar Opeinde en Suameer; de tramrails zijn verdwenen.
1867 - De dubbele roofmoord op de Hogeweg
Op 25 november 1867 werden boer Wytze Tjeerds Hiddema en zijn vrouw Sytske Wopkes Sijtsma op hun boerderij bij de Hogeweg vermoord. Een dorpsgenoot vond hen de volgende ochtend in het karnhuis en de stal. De getuigenverklaringen beschrijven de doorzochte kasten, het gestolen oorijzer, het onderzoek en de veroordeling van drie mannen in 1871. De dubbele roofmoord in Nijega (1867) - verklaringen en vonnis.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, verklaring of foto over Nijega? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.