Nijega in de 18de eeuw
Boeren langs de oude weg
De boerderijen van Nijega lagen in de 18de eeuw vooral aan de Lijkweg en, zuidelijker, langs de Hoogeweg bij Middelburen. In het lage land verbouwden de boeren gras en hooiden zij voor hun vee. Bij de boerderijen hoorden kleine en grotere stukken weiland, sloten en natte hooilanden.
Het dorp werd niet vanuit een dorpsplein uitgebreid. De erven lagen aan de doorgaande weg en tussen de landerijen. Verder naar het oosten liep de route door Opeinde.
Een meester voor één winter
Een schoolmeester werd vaak voor een winter betaald. Het bewaard gebleven overzicht noemt in de periode 1668-1768 maar liefst 47 schoolhouders. In 1701 ontving Boote Foekes negentien gulden, in 1717 kreeg Jan Oedses twintig gulden. Dat was betaling voor de schooldienst, niet per leerling.
Roel Egberts gaf van 1728 tot 1738 school en kwam later terug voor de jaren 1740 tot 1746. Hij was afkomstig uit Hemrik en trouwde op 23 oktober 1728 met Hilkjen Wijtzes uit Nijega. In 1747-1750 werkte Jan Sijtses als meester. Voor de kinderen betekende dit een school die met de seizoenen meebewoog: in de zomer lag het werk in het veld en op de boerderij.
1760 - Een dorprechter raakt zijn beurs kwijt op de markt
Egbert Geerts, ongeveer 44 tot 45 jaar oud en boer en dorprechter in Nijega, ging in juni 1760 naar de markt in Oostermeer. Bij Gerben Ybes in huis verkocht hij een paard. Hij ontving negentien speciedukaten, twee dubbeltjes en acht duiten en stopte dat geld in een leren buidel in de voorzak van zijn broek.
Toen hij de kamer wilde verlaten, merkte hij dat de buidel verdwenen was. Hij vroeg executeur Hans Wymmenga onderzoek te doen. Tijdens het onderzoek gaf Antje Foekes hem de buidel terug. Zij verklaarde dat zij de buidel van een bank had genomen. De vrouw werd vastgezet en naar Bergum gebracht. Egbert ondertekende zijn verklaring daar op 17 juni.
De volledige verklaringen van Egbert, Antje en de executeur staan op de pagina de verdwenen geldbuidel op de markt. De koop van het paard krijgt hier betekenis door de diefstal, de grote geldsom en het onderzoek.
De kerkklok en het kerkhof
De kerk werd ook gebruikt door de gereformeerde gemeenschap. De klok hing niet in de huidige hoge toren: een achttiende-eeuwse tekening toont een afzonderlijke klokkenstoel naast het lage kerkgebouw. Voor begrafenissen, kerkgang en bijeenkomsten was dit kerkhof de herkenbare plek in het dorp.
De bestaande kerk en klok werden later hersteld en vernieuwd. De grote verbouwingen aan het huidige gebouw stammen uit 1850 en 1893; de tegenwoordige toren mag daarom niet als achttiende-eeuws beeld van Nijega worden voorgesteld.
1762 - Een bijenkorf duikt op in de tuin van een herbergier
Boer Sijpke Hendriks uit Garijp merkte in het voorjaar van 1762 dat een bijenkorf uit zijn bijenstal verdwenen was. Later ontdekte hij de korf in de tuin van herbergier Evert Gerrijts in Nijega. Evert zei dat Cornelis Sjoerds hem de korf voor achttien stuivers had gebracht.
Sijpke betaalde Evert het bedrag terug en nam zijn eigen korf mee. Dit is een bijzonder plaatselijk voorval: de bijenkorf werd vanuit Garijp naar een herberg in Nijega gebracht en de eigenaar moest betalen om zijn bijen terug te krijgen. De overige verklaringen over Cornelis staan op de pagina over de gestolen bijenkorven en andere goederen.
Kleine vaarten en laagveen
De lagere gronden ten westen en zuiden van het dorp werden door sloten en vaarten ontwaterd. In Smallingerland werd laagveen op sommige plekken in drooggemaakte percelen afgegraven. Het gewonnen veen kon als brandstof dienen; de latere hooilanden en uitgegraven plekken veranderden het gebruik van het landschap.
Het meer ingrijpende werk aan het water en de grotere veenpolders zou in de 19de eeuw verdergaan. Daarover staan gegevens uit 1824 op de volgende eeuwpagina.
Wat is nog zichtbaar?
- De agrarische bebouwing langs de Kommisjewei en Hoogeweg.
- Het kerkterrein op de oude locatie.
- De laaggelegen hooi- en weilanden rond het dorp.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, verklaring of foto over Nijega? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.