Garijp (Garyp) door de eeuwen heen

Garijp, tegenwoordig officieel Garyp, ontstond op een zandrug. Rond 1100 stond er al een kerk. De buurten Easterein, Greate Buorren, Lytse Buorren en Westerein groeiden later steeds meer aan elkaar. Via de Garijpervaart stond het dorp in verbinding met de Wijde Ee.

Een kerk op de hogere grond

De middeleeuwse kerk van Garijp was aan Sint-Petrus gewijd. Uit stukken uit 1543 blijkt dat de kerk weinig bezit had. Het was dus geen rijke parochie. De meeste inwoners leefden in een agrarische omgeving van boerderijen, akkers, weilanden en lage natte gronden.

1482: vijf gevluchte nonnen komen naar Sigerswâld

Vlak bij Garijp lag Sigerswâld, dat toen nog een kerkdorp was. De kerk was in verval geraakt. In 1482 kwamen vijf nonnen uit Hoorn naar deze afgelegen plek. Zij waren gevlucht voor het geweld van de Hoekse en Kabeljauwse twisten.

Volgens het plaatselijke verhaal wees de pastoor van Garijp hen op het verlaten kerkje van Sigerswâld. De vrouwen vestigden zich daar en kregen toestemming om een klooster te stichten. Zo ontstond het klooster Sinaï.

1580-1581: het klooster verdwijnt

Bij de Reformatie werden de kloostergoederen in 1580 door de Friese overheid in beslag genomen. Het klooster Sinaï werd daarna afgebroken. Daarmee verdween in korte tijd een instelling die bijna een eeuw bij het landschap rond Garijp had gehoord.

Sigerswâld verloor uiteindelijk zijn positie als zelfstandig kerkdorp en bleef als kleine buurtschap bij Garijp bestaan.

Boeren en vervoer over de Garijpervaart

De Garijpervaart gaf het dorp verbinding met de Wijde Ee. Voor boeren was dat praktisch: hooi, turf, mest, bouwmateriaal en landbouwproducten waren per schuit gemakkelijker te vervoeren dan over zandwegen.

• Schippers en vervoer over water
• Boeren en landarbeiders

18de eeuw: bewoners in hun eigen verklaringen

Uit de 18de eeuw zijn verschillende verklaringen uit Garijp bewaard gebleven. Bewoners vertellen over een nachtelijk gevecht bij de molen, verdwenen vlees en werktuigen, tientallen ellen doek van een weefgetouw, zilveren gespen, geld, bijenkorven, beddengoed en kleding.

In de zaak tegen Jannetje Alberts en Jildu Jans (1718) komt ook Gabe Willems uit Garijp voor. Hij was de broer van Fookel Willems, bij wie de groep op de heide achter Surhuisterveen bijeenkwam, en kocht gestolen goederen.

In de eerste decennia van de 18de eeuw woonde boer Sjoerd Jelckes in Garijp. Zijn verhuizing naar De Harste en het onderzoek naar Sjoerd Jelckes en Antje Martens (1714-1722) zijn afzonderlijk beschreven.

Garijp in de 18de eeuw

• Garijp in de 18de eeuw
• De verklaringen en verhalen uit Garijp

1838: de oude kerk maakt plaats voor een nieuwe

In 1838 werd de oude kerk vrijwel geheel vervangen. Alleen een deel van ouder muurwerk bleef bewaard. In de nieuwe kerk kwamen ook oudere voorwerpen terug, waaronder een herenbank uit 1672 en een klok uit 1628.

De kerk veranderde dus sterk van uiterlijk, maar binnen bleven tastbare onderdelen uit het 17de-eeuwse Garijp aanwezig.

1840: ongeveer 620 inwoners

Garijp telde in 1840 ongeveer 620 inwoners. Het was daarmee groter dan Rijperkerk, maar nog steeds een dorp waarin landbouw en lokale ambachten het dagelijks leven bepaalden.

1893: melk naar de fabriek

Aan de Garijpervaart werd in 1893 een zuivelfabriek gebouwd. Dat veranderde het boerenbedrijf. Melk die eerder op de boerderij tot boter of kaas werd verwerkt, kon nu naar de fabriek worden gebracht.

De ligging aan het water hielp daarbij: grondstoffen en producten konden via de vaart worden vervoerd. De fabriek verbond de boerderijen rond Garijp sterker met een grotere markt.