Geschiedenis van Opeinde (De Pein)
Een dorp langs een oude weg
Opeinde (Fries: De Pein) ligt op een zandrug ten noorden van Drachten. De boerderijen stonden vanouds langs de Lijkweg, nu de Kommisjewei. Het was geen dorp dat vanuit een marktplein rondom de kerk groeide. De oude boerderijen, de zandweg, het kerkhof en de later gegraven vaart bepaalden de ligging van de huizen.
De dorpskern werd later dichter bebouwd bij de kruising van de Kommisjewei en het vaarwater tussen De Leijen en de Wijde Ee. In het noordelijke dorpsgebied lagen bouwlanden op voormalige turfgronden; de buurtschappen De Tike en de Kletten behoorden tot de uitgestrekte omgeving.
Kerkland en dagelijkse verplichtingen in 1543
De kerk bezat in de 16de eeuw grond en ontving betalingen in geld en rogge. Kerkvoogden Mentzie Jans en Frids Sytthie legden in 1543 de inkomsten van de kerk vast. Pastoor Remboldt woonde op de pastoriegrond, met bouwland, grasland en hooilanden. Hij noteerde ook rogge uit de boerderijen van dorpsbewoners.
Voor Opeinde was het werk op het land nauw verbonden met de kerk. In het naburige Nijega stonden dezelfde soort jaarlijkse verplichtingen in het kerkelijke register.
Een zandweg, een vaart en een tram
Aanvankelijk vond het plaatselijke vervoer grotendeels over de weg en de bestaande watergangen plaats. Vanaf de 19de eeuw kreeg de scheepvaart meer betekenis. De vaart tussen de Wijde Ee en De Leijen werd in 1883 verbreed. Bij de kruising met de weg groeide een kleine dorpskern.
In 1892 werd aan het kanaal de coöperatieve zuivelfabriek De Eendracht gebouwd. Melk van de boerderijen kon er gezamenlijk worden verwerkt en grondstoffen konden per water worden aangevoerd. Vanaf 29 mei 1896 reed de tram vanuit Drachten via Opeinde en Nijega naar Bergumerdam.
School, herberg en godsdienst
In 1818 kregen Opeinde en Nijega gezamenlijk een nieuwe school. De kinderen kregen sindsdien niet uitsluitend in de winter onderwijs. Hun schoolmeester B.A. Kielstra had tot 1833 een half aandeel in een veerschip naar Leeuwarden. In 1842 organiseerde hij een eigen vaartdienst van Opeinde naar die stad. Een krantenadvertentie uit 1861 beschrijft een beurtschip op die route van 21 ton, met zeilen en vaarbomen. De vaartdienst en het conflict over de vergunning worden in de 19de-eeuwse geschiedenis beschreven.
In 1836 kwamen protestanten die zich van de Hervormde Kerk hadden afgescheiden voor eigen kerkdiensten bijeen. De politie trof bij een bijeenkomst in Opeinde ongeveer 180 mensen aan. Later zongen 65 gelovigen door toen agenten een bijeenkomst in de schuur van arbeider Jan Jans van der Heide wilden beëindigen. Vijf betrokkenen kregen na hoger beroep ieder tien gulden boete. De gebeurtenissen van 1836 zijn met namen en bedragen beschreven.
Herberg Nijetap en het geweld van 1795
Onder Smallinger Opeinde lag de herberg Nijetap. Na de markt van Drachten op 28 oktober 1795 raakte timmermansknecht Michiel Wijbes er slaags met tegenstanders van het nationale hoedkoord dat hij droeg. Hij vertelde hoe mannen hem naar buiten sleepten en bedreigden. De verklaringen uit 1795 geven bijzonderheden over de herberg en de politieke spanningen.
Wat is nog zichtbaar?
- De Kommisjewei volgt de oude route van het wegdorp.
- Het verbrede kanaal en de kruising met de weg zijn herkenbaar.
- De kerk van 1908 bezit nog de 17de-eeuwse preekstoel, de klok van 1659 en de gevelsteen van omstreeks 1630.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, verklaring of foto over Opeinde? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.