Geschiedenis van Nijega (Smallingerland)
Een streekdorp tussen Oudega en Opeinde
Nijega, Fries Nyegea, is een oud streekdorp van Smallingerland, ten westen van Opeinde. De boerderijen lagen langs een oude zandweg, de Lijkweg (nu Kommisjewei), en meer naar het zuiden bij Middelburen aan de Hoogeweg. De huizen stonden in een lange rij of verspreid over de erven, niet in een gesloten kring rond de kerk.
De naam betekent nieuw land of nieuw dorp tegenover het oudere Oudega. Het kerkterrein ligt nog aan de Hearrewei bij de oude route. Het lage, natte land rond het dorp werd gebruikt voor hooi en weiland.
Land voor de kerk in 1543
In het Beneficiaalboek van 1543 staat dat de kerk van Nijega stukken grond, hooilanden en jaarlijkse huren bezat. Kerkvoogden Sacke Jans en Hepke Feytthies legden de inkomsten van de pastorie vast. Er stond toen ook dat de pastorie al enige tijd zonder pastoor was.
Zo huurde Lutticke Peter een kleine boerderij en vijf stukken hooiland voor vier gouden guldens. Een stuk land bij de Lijkweg werd voor drie stuivers verhuurd. Een ander perceel liep van de Tersloot tot het Koningsdiep, het water dat nog steeds in het landschap herkenbaar is.
Kinderen en winteronderwijs
In 1656 kwam er een nieuwe school. In de daaropvolgende eeuw wisselden de meesters voortdurend. De school hield vooral in de winter les, tegen betalingen die vaak rond twintig gulden lagen. Omstreeks 1818 ging Nijega samen met Opeinde over op een gezamenlijke school waar ook buiten de winter onderwijs werd gegeven.
De vroegere schoolpraktijk was gekoppeld aan de arbeid op de boerderij en aan de kosten die de gemeenschap voor een schoolmeester kon opbrengen.
Kerken, geloofskeuzes en een herberg
De kerk van Nijega stond er al in de 16de eeuw, vermoedelijk veel langer. Bij de kerk stond oorspronkelijk een losse klokkenstoel. De oude kerk werd in de 19de eeuw ingrijpend vernieuwd, met een toren in 1893.
In 1836 sloten enkele inwoners zich aan bij de Afgescheidenen. Onder hen waren boer Atze Wieberens Wieringa en zijn vrouw Roeltje Jans Overzet, en herbergier Hans Egberts Zuidema met zijn vrouw Aafke Hedzes Douma. De plaatselijke historie van de 19de eeuw noemt hun beroepen en de veranderingen in hun gezinnen.
Een marktbezoek en gestolen bijenkorven
Dorprechter Egbert Geerts uit Nijega verloor in 1760 op de markt van Oostermeer zijn beurs met onder meer negentien speciedukaten. Hij liet onderzoek instellen en herkende later zijn geld en leren buidel. In 1762 werd een gestolen bijenkorf uit Garijp teruggevonden in de tuin van herbergier Evert Gerrijts in Nijega. Beide zaken zijn beschreven in bewaard gebleven getuigenverklaringen.
Vervoer aan het einde van de eeuw
In 1816 betaalden inwoners uit Nijega, Oudega en Opeinde samen 95 gulden voor een voetpad langs de Oudegasterdijk. Voor vracht over water werden goederen uit Nijega naar Oudega gebracht en daar ingescheept naar Leeuwarden. De geschiedenis van Nijega in de 19de eeuw beschrijft ook de strijd tussen de schippers over vergunningen. In 1896 kreeg Nijega een tramverbinding op de route Drachten - Opeinde - Nijega - Suameer - Bergumerdam.
Wat is nog zichtbaar?
- De Kommisjewei en de Hearrewei, met enkele oude boerderijerven.
- De kerk en het kerkhof op de oude locatie.
- De toren uit 1893 en onderdelen van de oudere kerk.
1867 - De dubbele roofmoord op de Hogeweg
Op 25 november 1867 werden boer Wytze Tjeerds Hiddema en zijn vrouw Sytske Wopkes Sijtsma op hun boerderij bij de Hogeweg vermoord. Een dorpsgenoot vond hen de volgende ochtend in het karnhuis en de stal. De getuigenverklaringen beschrijven de doorzochte kasten, het gestolen oorijzer, het onderzoek en de veroordeling van drie mannen in 1871. De dubbele roofmoord in Nijega (1867) - verklaringen en vonnis.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, verklaring of foto over Nijega? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.