Opeinde in de 16de en 17de eeuw
Boerderijen langs de Lijkweg
Het latere Opeinde lag in de 16de eeuw langs een oudere zandweg op de zandrug. Hier stonden boerderijen met bouwland, weiland en hooilanden. Het dagelijkse werk bestond uit vee verzorgen, gras maaien, hooi binnenhalen, graan verbouwen en producten vervoeren. Een grote aaneengesloten dorpskom was er niet.
Het noordelijke gebied grensde aan nat veen. Later werd er turf afgegraven en ontstonden er nieuwe akkers op de drogere grond. De boerderijen langs de weg bleven de kern van het dorp.
Pastoor Remboldt en zijn land
In 1543 maakten de kerkvoogden Mentzie Jans en Frids Sytthie een opgave van de kerkelijke bezittingen. Zes roeden land in de Folgeren leverden zes stuivers op. Daarnaast werd land bij de boerderij van Douwe Jelsma verhuurd. Met zulke pachten werden kerkelijke uitgaven bekostigd.
Pastoor Remboldt bewoonde een stuk pastoriegrond van ongeveer veertig roeden. Tot het bezit hoorden ook 15,5 stukken veeweide in de Folgeren, hooilanden richting Drachten en een jaarlijkse betaling in rogge door plaatselijke boeren. Het register vermeldt onder meer Jan Rattallers erfgenamen, Mentzie Jans, Claes de brouwer en Aucke Tziallma.
Een plaatselijke betaling werd in natura gedaan: van Ydsma-goed, waar Wytthie Errits woonde, moest iedere week een bolle worden geleverd. Het register geeft de hoeveelheid met het oude woord bolle aan; de precieze betekenis is niet zeker. De opgave vermeldt ook rogge, geld en grondrenten.
De Reformatie en de oude kerk
De middeleeuwse kerk was aan de Verlosser (Salvator) gewijd. Na de Reformatie van 1580 kwam de kerk in gereformeerd gebruik. Dat veranderde de openbare eredienst en de functie van de oude pastorie. Een afzonderlijke plaatselijke strafzaak tegen katholieken uit deze jaren is in de geraadpleegde documenten niet vastgesteld.
Van het vroegere kerkgebouw zijn nog onderdelen bewaard in de latere kerk: een preekstoel uit de 17de eeuw, de klok van 1659 en een gevelsteen van ongeveer 1630. De oude kerk zelf bleef nog eeuwen staan.
Op de weg naar Nijega en Oudega
De Lijkweg liep westwaarts naar Nijega en verder richting Oudega. Boeren gebruikten de route naar hun land, de kerk en andere dorpen. De oude kaarten tekenen boerderijplaatsen langs de weg en afzonderlijke watergangen in het lage landschap.
In Drachten ontstonden door de turfwinning vanaf de 17de eeuw nieuwe vaarwegen en werkgelegenheid. Opeinde bleef langs zijn zandweg een overwegend agrarisch streekdorp.
Wat is nog zichtbaar?
- De Kommisjewei bewaart het verloop van de vroegere Lijkweg.
- Bij het voormalige kerkhof lag de oude kerk.
- De preekstoel, luidklok en gevelsteen uit de 17de eeuw zijn in de latere kerk aanwezig.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, verklaring of foto over Opeinde? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.