Noorder- en Zuider-Drachten in de 16de eeuw
In de 16de eeuw bestond Drachten nog niet als één aaneengesloten plaats. De Beneficiaalboeken van 1543 behandelen Noorderdrachten en Zuiderdrachten afzonderlijk. De boerderijen lagen tussen bouwland, grasland, hooiland en veen. De Dracht vormde een herkenbare waterloop door het gebied.
Graanverwerking rond 1550.
1543: land tot aan de Dracht en de veenscheiding
Bij Noorderdrachten noteerden de opstellers percelen die met het ene uiteinde aan de Dracht en met het andere aan de veenscheiding lagen. In dezelfde opgave staan bouwland, grasland, hooilanden en stukken veen. Het klooster van Smalle Ee bezat grond naast verschillende Drachtster percelen.
De pastorie van Noorderdrachten had een eigen boerderij met ongeveer veertien roeden land. Daarnaast hoorden er grote stukken hooiland bij op de Noorderhemmen. Pachters betaalden niet alleen geld. Verschillende boerderijen leverden rogge of een oude heffing die als een halve bolle werd omschreven.
Brood en boter uit ieder huishouden
Een bijzonder detail staat aan het einde van de opgave voor Noorderdrachten. De pastoor ontving van iedere vuurstee, dus ieder huishouden met een haard, vier keer per jaar acht pond brood en één pond boter. Bovendien betaalde ieder huis een kleine hoeveelheid rogge voor het luiden van de klokken. Kerkelijke lasten kwamen zo rechtstreeks uit de keuken en voorraadschuur van de bewoners.
Een weduwe met kinderen in Zuiderdrachten
De opgave voor Zuiderdrachten noemt tientallen boeren en pachters bij naam. Op één boerderij woonde de weduwe van Jaencke Wyttzis met haar kinderen. Op die boerderij rustte een jaarlijkse rente van drie Philips-gulden. Elders was Benne Alles onwillig geworden een kerkelijke rente te betalen, waarna de opsteller noteerde dat de kerk de inkomsten misliep.
1581: bomen verkocht om ruiters te betalen
De oorlog tegen Spanje kostte ook in Drachten geld. In het register van de Geestelijke Opkomsten uit 1581 staat bij Noorderdrachten dat veel bomen op kerkelijk land waren verkocht “tot betalinge van ruters end anders”. Kerkvoogden verklaarden bovendien dat soldaten van graaf Joost kerkelijk zilver hadden meegenomen.
Bij Zuiderdrachten waren verschillende stukken kerkelijk land met schulden belast om ruiters te betalen. Eén boerderij droeg een last van zeventig daalders vanwege de ruiters van Dode van Laer; op andere percelen stonden lasten van twintig, dertig en vijfentwintig daalders.
Een voormalige pastoor met dertien kinderen
Hetzelfde register bevat een veel persoonlijker detail. De voormalige pastoor Bartolomeus Nicolai vroeg zijn inkomsten voorlopig te mogen houden. Zijn vrouw was twee jaar eerder overleden en had hem “13 kinder nagelaten”. De gedeputeerden stonden toe dat de gemeente hem voorlopig inkomsten uit de pastorie gunde voor zijn onderhoud.
Nog geen veenkolonie
Er lag al veen en er werd al gebruikgemaakt van waterwegen, maar de grote vaart die later de groei van Drachten zou bepalen bestond nog niet. De grootschalige vervening begon pas in de 17de eeuw.
Wat is nog zichtbaar?
- De Noorder- en Zuiderbegraafplaats liggen nog op de plaatsen van de oudere dorpskernen.
- De oude noord-zuid lopende dorpsstructuur en de richting van de Dracht zijn in het huidige straten- en waterpatroon nog te volgen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.