Ureterp in de 16de eeuw
Ureterp in de 16de eeuw: de oorspronkelijke verklaring van pastoor Ludolphus Egberti in 1543, heide en veengrond en de Reformatie.
1543: land van het dorp en de pastoor
In 1543 schreef Ludolphus Egberti, pastoor van Ureterp, zijn opgave van land en inkomsten op. Hij gebruikte de naam Uredorp. Zijn verklaring noemt stroken land langs de oude ontginningswegen, nat hooiland in de Mersken en land bij Beets. De brede, langgerekte stroken liepen van de hogere grond naar de lagere delen.
Over de grond van de patroon, de heilige Petrus, liet hij letterlijk opschrijven:
"Item dese bovengeschreven landen, die by roeden leggen, syn leege feenlanden, heedlanden ende met kroppelholdt beloopen, datse alle tsamen nuu ter tyt scharp moogen toe huyr doen VI floreenen."
De grond bestond dus uit laag veen, heide en terrein met kreupelhout. Voor die percelen samen werd een mogelijke jaarlijkse huur van zes florenen opgegeven. Een floreen was een rekeneenheid die bij grondbelasting en waardering werd gebruikt.
Het inkomen van de pastoor
In dezelfde opgave noemde Ludolphus het kerkelijke land dat hij mocht gebruiken. Een deel lag in de Mersken, een ander deel in de Bexterwerren en de Koldehorne. Hij noteerde dat sommige stukken lang en smal waren, andere korter. De waarde van het land kon lager zijn dan een eerder opgegeven belastinggrondslag.
"Dese voorschreven landen syn lege heedlanden, holdtlanden ende feenlanden ende zijn langhe uuytgaende landen."
Hij noemde daarnaast grond die "nijet meer te huyr doen dan VI fl." zou opbrengen. De opgave is gedateerd 10 maart 1543. De namen van aangrenzende eigenaren stonden erbij om de percelen herkenbaar te maken; een reeks namen zonder verdere gebeurtenis is hier weggelaten.
Turf, hooi, vee en een lange weg
Het oude Ureterp was geen veenkolonie die pas door het turfsteken ontstond. Boeren woonden al langs de zandrug en gebruikten de natuurlijke overgangen naar de hooilanden. Het plaatselijke turfwerk bestond al vóór de grote aanleg van de Compagnonsvaart; een veenbaas in Ureterp wordt al in 1472 genoemd.
In de 16de eeuw waren de wegen zand- en heidewegen. Naar het zuiden lag de route richting Drenthe; tussen de akkers, heide en natte weiden moesten boeren de oogst en het hooi met paard en wagen verplaatsen. De grote turfvaart die later langs de noordkant van het dorp ontstond, was er toen nog niet.
De Reformatie en de oude katholieke kerk
In de 16de eeuw was de dorpskerk nog katholiek. Pastoor Jacobus Abbaeus moest volgens de overgeleverde plaatselijke kerkgeschiedenis in 1567 vertrekken vanwege de godsdienstige spanningen. Of hij later terugkwam, is niet vastgesteld. Toen in Friesland in 1580 de openbare katholieke eredienst verboden werd, kwam ook de kerk van Ureterp in protestantse handen.
Er zijn voor Ureterp geen controleerbare gegevens gevonden over een plaatselijke beeldenstorm, geweld tegen de pastoor of de manier waarop katholieke gezinnen de overgang beleefden. Zonder zulke verslagen is niet te zeggen dat de Reformatie hier vreedzaam of gewelddadig verliep.
De oude Sint-Petruskerk bleef in gebruik. Over afzonderlijke kloostergebouwen in Ureterp die in deze jaren werden gesloten, is geen betrouwbare concrete gebeurtenis aangetroffen.
De Tachtigjarige Oorlog
De oorlog die in 1568 begon, bracht ook in Friesland verandering van bestuur en godsdienst. Voor Ureterp ontbreken tot nu toe nauwkeurig gedateerde verslagen van een aanval, inkwartiering of plundering in deze periode. Zulke gebeurtenissen worden daarom niet als plaatselijke feiten beschreven.
De oude weg naar Drenthe bestond wel en kon worden gebruikt om mensen, vee en goederen tussen de streken te verplaatsen. Op Drachten in de 16de eeuw staat meer over de nabije streek.
Wat is nog zichtbaar?
- De ligging van de oude dorpskern langs Selmien en de Weibuorren.
- De Sint-Petruskerk, waarvan delen uit de middeleeuwen stammen.
- Het verloop van de oude wegen over de zandrug.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.