Hemrik in de 16de eeuw
In het midden van de 16de eeuw was Hemrik een landbouwdorp op de hogere grond tussen veen en beekdal. Het Beneficiaalboek van 1543 beschrijft geen dorpsgezicht, maar wel grond, hooiland, pachten en namen van gebruikers. Enkele tientallen jaren later raakte ook Hemrik betrokken bij de Reformatie.
1543: de pastorie tussen veenscheiding en Heer Diep
De patroon Sint-Andries bezat volgens het Beneficiaalboek op dat moment geen land of renten. De pastorie had wel een hoofdperceel van 24 roeden breed dat van de veenscheiding tot het Heer Diep liep. Jan Reeuwardts en Jelle Buwe zoon worden als naastliggers genoemd.
Verder hoorden bij de pastorie drie mad hooiland bij het diep, twaalf mad in de Quaers, tien mad in Bexterwerren en drie mad in de Muuwe. De gezamenlijke gronden konden ongeveer zes Philips-gulden huur per jaar opbrengen. De pastoor ontving daarnaast jaarlijks veertien Philips-gulden van bepaalde boerderijen.
1567: pastoor Wesselius wijkt uit
Een studie over de Reformatie in Friesland vermeldt dat de pastoors van Hemrik, Beetsterzwaag en Ureterp in 1567 naar Emden vluchtten. Als reden wordt hun 'kwaad gevoelen' over het sacrament van het altaar genoemd: zij weken dus af van de rooms-katholieke leer over de eucharistie.
Een oudere lijst van Friese geestelijken noemt de Hemrikster pastoor alleen als Wesselius. Over zijn verdere leven geeft die lijst geen bijzonderheden. Voor dorpsbewoners betekende zo'n vlucht dat een vertrouwde geestelijke verdween terwijl de godsdienstige en politieke verhoudingen snel veranderden.
1572: watergeuzen plunderen in de omgeving
De strijd bleef niet beperkt tot geloofsopvattingen. In oktober 1572 plunderden watergeuzen het Voorwerk van het klooster Smalle Ee bij Siegerswoude. Het lag in dezelfde Opsterlandse streek. Daar werkten nonnen en lekenbroeders en werden onder meer schapen gehouden, hooi gewonnen en haver verbouwd.
In 1580 kwamen de kloostergoederen van Smalle Ee in handen van de Staten van Friesland. In 1581 werd het Voorwerk verwoest zodat Spaanse troepen het niet als steunpunt konden gebruiken. Daarmee kreeg de Tachtigjarige Oorlog in de streek een direct gevolg voor boerderijen, land en mensen die van kloosterbezit leefden.
Na 1580: een andere kerkelijke orde
Na de invoering van de Reformatie functioneerde de Hemrikster kerk niet langer binnen de rooms-katholieke organisatie die het Beneficiaalboek van 1543 beschreef. De oude begrippen patroon, pastorie en kerkelijke inkomsten verdwenen niet allemaal tegelijk, maar kregen een andere bestuurlijke en kerkelijke context. Voor de afzonderlijke Hemrikster percelen uit 1543 is niet vastgesteld hoe ieder stuk land precies werd overgedragen.
Wat is nog zichtbaar?
- de oude dorpsas langs de Binnenwei;
- het kerkhof op de plaats van de middeleeuwse Sint-Andrieskerk;
- de laat-15de-eeuwse klok van Geert van Wou in de klokkenstoel.
Beetsterzwaag in de 16de eeuw: pastoor Jacob Galmery en de Reformatie
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.