Hemrik in de 18de eeuw: kerk, school, vaart en verlaat
In de 18de eeuw veranderde Hemrik zichtbaar. De oude Sint-Andrieskerk maakte plaats voor een nieuw kerkgebouw. De school kende perioden zonder vaste meester. Tegelijk bereikte de Opsterlandse Compagnonsvaart het dorp en kwam bij Hemrik een sluis.
1724: de school wordt vernieuwd
Hemrik had in het begin van de eeuw schoolland. De opbrengst daarvan hielp bij het inkomen van het onderwijs. In 1724 werd het schoolgebouw geheel vernieuwd. Toch was continuïteit niet vanzelfsprekend: in 1747 stond de school vacant.
In 1784-1785 hield Klaas Tsietses er winterschool. In een rekening uit 1786 staat zelfs een betaling van 12 stuivers van mensen die de school enige tijd gebruikten om er te drukken. Jacob Hendriks uit Lippenhuizen vervulde kerkelijke zangdiensten in Hemrik voor 3 gulden per jaar.
1739: de huidige kerk
Op dezelfde plaats waar volgens oude geschriften in 1315 al een kapel stond, werd in 1739 de huidige kerk gebouwd. Zij verving de middeleeuwse, aan Sint Andreas gewijde kerk. Mogelijk werd oud muurwerk opnieuw gebruikt. De 17de-eeuwse preekstoel bleef in het gebouw.
Op het kerkhof hing in de klokkenstoel de oude klok van Geert van Wou. Het opschrift geeft 1494; sommige monumentenoverzichten dateren de klok 1495. Een tweede klok uit 1727 werd later naar Gorredijk overgebracht.
De Compagnonsvaart schuift oostwaarts
De plannen voor de Opsterlandse Compagnonsvaart waren al in 1645 gemaakt. De route zou via Lippenhuizen en Hemrik verder oostwaarts lopen. Het duurde tot rond 1700 voordat het graven door Lippenhuizen begon. Op de kaart van 1718 reikte de vaart tot de kerk van Lippenhuizen.
Het hoogteverschil richting het oosten vereiste meerdere sluizen. In 1755 werd bij Hemrik een verlaat gebouwd. Wytze Jans, een voorvader van de latere familie Van der Sluis, ontving dat jaar geld voor grondwerk bij de nieuwe sluis. In 1760 ging hij bij de sluis wonen; in 1763 werd hij aangeduid als veenbaas en vallaatsman, dus ook als sluiswachter.
Een familienaam uit de sluis
De sluis werd zo belangrijk voor het gezin van Wytze Jans dat zijn zoons Jan en Alle in 1812 de familienaam Van der Sluis aannamen. De familie zou in de 19de eeuw een grote rol spelen als boeren, verveners, kooplieden en aannemers in Hemrik en daarbuiten.
Ten oosten van Hemrik lagen de vroegere dorpen Wijnjeterp en Duurswoude. Bij Wijnjeterp bereikte de Opsterlandse Compagnonsvaart in 1767 het vierde verlaat, waardoor de turfschepen verder door het veengebied konden varen.
De streek rond Hemrik
Wat is nog zichtbaar?
- De Witte Kerk uit 1739 staat nog aan de Binnenwei.
- De klokkenstoel bewaart de laat-15de-eeuwse klok van Geert van Wou.
- De Opsterlandse Compagnonsvaart loopt nog langs Hemrik.
- Het Hemrikerverlaat ligt nog op de plaats van de sluis die in 1755 werd aangelegd, al is de huidige constructie jonger.
Hemrik door de eeuwen
Verwante plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.